ประวัติศาสตร์ของตารางธาตุ: จากการเล่นแร่แปรธาตุสู่ธาตุที่ 118

ตารางธาตุไม่ได้ถูกคิดค้นขึ้นในชั่วขณะเดียวโดยคนเพียงคนเดียว ดมิตรี เมนเดเลเยฟ นักเคมีชาวรัสเซีย ตีพิมพ์ตารางฉบับแรกที่ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางในปี 1869 และโลทาร์ ไมเออร์ ได้จัดเรียงธาตุในแบบที่คล้ายกันมากในเยอรมนีในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน งานของทั้งสองต่อยอดจากความพยายามก่อนหน้านี้ตลอดแปดทศวรรษ และตารางถูกปรับโฉมอีกสองครั้ง ได้แก่ เลขอะตอมของเฮนรี โมสลีย์ในปี 1913 และแอกทิไนด์ของเกลนน์ ซีบอร์กในทศวรรษ 1940 ก่อนที่แถวที่เจ็ดจะสมบูรณ์ในปี 2016

ไทม์ไลน์

  1. 1669การค้นพบฟอสฟอรัส

    เฮนนิก แบรนด์ นักเล่นแร่แปรธาตุชาวฮัมบูร์ก ได้ฟอสฟอรัสขาวที่เรืองแสงจากปัสสาวะ ซึ่งเป็นหนึ่งในธาตุแรก ๆ ที่มีบันทึกว่าใครเป็นผู้ค้นพบ

  2. 1789สารอย่างง่าย 33 ชนิดของลาวัวซีเย

    อ็องวน ลาวัวซีเย ตีพิมพ์รายการสาร 33 ชนิดที่เขาถือว่าเป็นธาตุ จัดเป็นแก๊ส อโลหะ โลหะ และเอิร์ธ

  3. 1808ทฤษฎีอะตอมของดอลตัน

    หนังสือ A New System of Chemical Philosophy ของจอห์น ดอลตัน เสนอว่าธาตุแต่ละชนิดมีอะตอมชนิดของตัวเองที่มีน้ำหนักเฉพาะ

  4. 1829ไตรแอดของเดอเบอไรเนอร์

    โยฮันน์ เดอเบอไรเนอร์ อธิบายกลุ่มธาตุที่คล้ายกันสามธาตุ ซึ่งน้ำหนักอะตอมของธาตุตรงกลางใกล้เคียงกับค่าเฉลี่ยของอีกสองธาตุ

  5. 1860การประชุมคาร์ลสรูเออ

    ในการประชุมเคมีนานาชาติครั้งแรก สตานิสเลา คันนิซซาโร แสดงให้นักเคมีเห็นวิธีให้ได้ชุดน้ำหนักอะตอมที่สอดคล้องกัน

  6. 1862เกลียวเทลลูริก

    อเล็กซองดร์-เอมีล เบกูเยร์ เดอ ชองกูร์ตัว จัดเรียงธาตุตามน้ำหนักอะตอมเป็นเกลียวรอบทรงกระบอก

  7. 1865กฎออกเทฟ

    จอห์น นิวแลนด์ส เสนอว่าธาตุทุกตัวที่แปด เมื่อนับตามลำดับน้ำหนักอะตอม มีสมบัติซ้ำกับตัวแรก

  8. 1869ตารางธาตุของเมนเดเลเยฟ

    ดมิตรี เมนเดเลเยฟ ตีพิมพ์ตารางธาตุของเขา โดยเว้นช่องว่างไว้สำหรับธาตุที่ยังไม่ถูกค้นพบ

  9. 1870ตารางของโลทาร์ ไมเออร์

    โลทาร์ ไมเออร์ ตีพิมพ์ตารางที่คล้ายกันและกราฟปริมาตรอะตอมที่ขึ้นและลงเป็นคาบตามน้ำหนักอะตอม

  10. 1875การค้นพบแกลเลียม

    พอล-เอมีล เลอกอก เดอ บัวส์โบดรอง ค้นพบแกลเลียม ซึ่งเป็นธาตุแรกในบรรดาธาตุที่เมนเดเลเยฟทำนายไว้ที่ถูกค้นพบ

  11. 1879การค้นพบสแกนเดียม

    ลาร์ส เฟรดริก นิลซอน ค้นพบสแกนเดียม ซึ่งปรากฏว่าตรงกับเอคา-โบรอนของเมนเดเลเยฟ

  12. 1886การค้นพบเจอร์เมเนียม

    เคลเมนส์ วิงค์เลอร์ ค้นพบเจอร์เมเนียม ซึ่งตรงกับเอคา-ซิลิกอนที่เมนเดเลเยฟอธิบายไว้ในปี 1871 อย่างใกล้เคียง

  13. 1894การค้นพบอาร์กอน

    ลอร์ดเรย์ลีและวิลเลียม แรมเซย์ ค้นพบอาร์กอน ซึ่งเป็นแก๊สมีตระกูลชนิดแรกที่ถูกแยกได้ ต่อมาแก๊สมีตระกูลได้รับคอลัมน์ของตัวเอง

  14. 1913เลขอะตอม

    การวัดรังสีเอกซ์ของเฮนรี โมสลีย์ แสดงว่าเลขอะตอม ไม่ใช่น้ำหนักอะตอม เป็นตัวกำหนดลำดับของธาตุ

  15. 1940เลยยูเรเนียมไป

    เอ็ดวิน แมคมิลแลนและฟิลิป แอเบลสัน สร้างเนปทูเนียม ธาตุที่ 93 และพลูโทเนียมตามมาในปีเดียวกัน

  16. 1944แนวคิดแอกทิไนด์

    เกลนน์ ซีบอร์ก เสนอว่าแอกทิไนด์ก่อตัวเป็นอนุกรมของตัวเอง ซึ่งย้ายธาตุเหล่านั้นไปอยู่แถวแยกด้านล่างของตารางหลัก

  17. 1955เมนเดลีเวียม

    ทีมที่เบิร์กลีย์สร้างธาตุที่ 101 และตั้งชื่อว่าเมนเดลีเวียมเพื่อเป็นเกียรติแก่ดมิตรี เมนเดเลเยฟ

  18. 2016คาบที่ 7 สมบูรณ์

    ธาตุที่ 113, 115, 117 และ 118 ได้รับการตั้งชื่อว่านิโฮเนียม มอสโกเวียม เทนเนสซีน และโอกาเนสซอน ทำให้แถวที่เจ็ดสมบูรณ์

ธาตุโบราณและการเล่นแร่แปรธาตุ

ธาตุในปัจจุบันสิบธาตุเป็นที่รู้จักมานานก่อนที่ใครจะใช้คำว่าธาตุในความหมายสมัยใหม่ ได้แก่ ทองคำ เงิน ทองแดง เหล็ก ดีบุก ตะกั่ว ปรอท กำมะถัน คาร์บอน และพลวง ไม่มีใครทราบว่าใครค้นพบก่อน นักคิดชาวกรีกโบราณ ตามแนวคิดของเอมเพโดคลีสและอริสโตเติล เชื่อว่าทุกสิ่งเป็นสารผสมของธาตุสี่อย่าง (ดิน น้ำ ลม และไฟ) ซึ่งเป็นแนวคิดที่คงอยู่เกือบสองพันปี

นักเล่นแร่แปรธาตุในโลกอิสลามและยุโรปยุคกลางพยายามเปลี่ยนโลหะราคาถูกให้เป็นทองคำ พวกเขาล้มเหลว แต่ได้ปรับปรุงวิธีการในห้องปฏิบัติการ เช่น การกลั่น ในปี 1661 โรเบิร์ต บอยล์ ท้าทายทฤษฎีธาตุสี่ในหนังสือ The Sceptical Chymist โดยเรียกร้องให้นักเคมีเชื่อถือการทดลอง และในปี 1669 เฮนนิก แบรนด์ นักเล่นแร่แปรธาตุ ค้นพบฟอสฟอรัสขณะตามหาศิลานักปราชญ์ ซึ่งเป็นหนึ่งในธาตุแรก ๆ ที่มีบันทึกว่าใครเป็นผู้ค้นพบ

รายชื่อสารอย่างง่ายของลาวัวซีเย (1789)

เคมีสมัยใหม่เริ่มก่อรูปขึ้นจากอ็องวน ลาวัวซีเย นักเคมีชาวฝรั่งเศส ผู้แสดงให้เห็นด้วยการชั่งน้ำหนักอย่างระมัดระวังว่ามวลไม่สูญหายไปในปฏิกิริยาเคมี และเป็นผู้ตั้งชื่อออกซิเจนและไฮโดรเจน ในหนังสือ Elementary Treatise on Chemistry ปี 1789 เขาให้นิยามธาตุในเชิงปฏิบัติว่า เป็นสารที่ไม่มีวิธีทางเคมีที่รู้จักใดสามารถสลายให้เป็นสิ่งที่ง่ายกว่าได้

หนังสือเล่มนี้ระบุ “สารอย่างง่าย” 33 ชนิด จัดเป็นแก๊ส อโลหะ โลหะ และเอิร์ธ ส่วนใหญ่เป็นธาตุจริง แต่แสงและความร้อนก็อยู่ในรายการด้วย และเอิร์ธ เช่น ปูนขาวและซิลิกา ภายหลังพิสูจน์ได้ว่าเป็นสารประกอบ ถึงกระนั้น ลาวัวซีเยก็มอบนิยามของธาตุที่ชัดเจนและทดสอบได้ รวมทั้งรายชื่อแรกให้นักเคมีต่อยอด

ดอลตันและการชั่งน้ำหนักอะตอม

ราวปี 1803 จอห์น ดอลตัน ครูชาวอังกฤษ เสนอว่าธาตุแต่ละชนิดประกอบด้วยอะตอมชนิดของตัวเองที่มีน้ำหนักเฉพาะ อะตอมเล็กเกินกว่าจะชั่งได้ เขาจึงคำนวณน้ำหนักสัมพัทธ์จากสัดส่วนที่ธาตุรวมกัน โดยกำหนดให้ไฮโดรเจนเป็น 1 และตีพิมพ์ตารางน้ำหนักอะตอมชุดแรก ๆ

ตัวเลขของดอลตันหลายค่าคลาดเคลื่อนเพราะเขาต้องเดาสูตร เช่น เขาสันนิษฐานว่าน้ำคือ HO ไม่ใช่ H₂O เยินส์ ยาค็อบ แบร์เซลิอุส นักเคมีชาวสวีเดน วัดน้ำหนักอะตอมได้แม่นยำกว่ามาก และเริ่มใช้สัญลักษณ์ตัวอักษรที่ยังใช้อยู่ในปัจจุบัน แต่ข้อโต้แย้งยังคงอยู่จนถึงการประชุมคาร์ลสรูเออในปี 1860 ซึ่งสตานิสเลา คันนิซซาโร แสดงวิธีให้ได้ชุดน้ำหนักอะตอมที่สอดคล้องกัน เมนเดเลเยฟและโลทาร์ ไมเออร์ต่างก็อยู่ในหมู่ผู้ฟัง

ไตรแอดของเดอเบอไรเนอร์ (1829)

หนึ่งในสัญญาณชัดเจนแรก ๆ ว่าน้ำหนักอะตอมและพฤติกรรมทางเคมีเกี่ยวข้องกัน มาจากโยฮันน์ โวล์ฟกัง เดอเบอไรเนอร์ นักเคมีชาวเยอรมัน ในปี 1829 เขาอธิบายไตรแอด คือกลุ่มธาตุที่คล้ายกันสามธาตุ ซึ่งน้ำหนักอะตอมของธาตุตรงกลางใกล้เคียงกับค่าเฉลี่ยของอีกสองธาตุ ได้แก่ แคลเซียม สตรอนเชียม และแบเรียม คลอรีน โบรมีน และไอโอดีน และลิเทียม โซเดียม และโพแทสเซียม

ไตรแอดเผยให้เห็นวงศ์ธาตุตามธรรมชาติ แต่มีธาตุเพียงไม่กี่ธาตุที่เข้าได้ และไม่มีวิธีเชื่อมโยงไตรแอดหนึ่งกับอีกไตรแอดหนึ่ง

เกลียวและออกเทฟ (1862–1865)

ในปี 1862 อเล็กซองดร์-เอมีล เบกูเยร์ เดอ ชองกูร์ตัว นักธรณีวิทยาชาวฝรั่งเศส เขียนธาตุเรียงตามน้ำหนักอะตอมตามแนวเกลียวที่พันรอบทรงกระบอก ทำให้ธาตุที่คล้ายกันเรียงอยู่ในแนวเดียวกันจากบนลงล่าง เกลียวเทลลูริกของเขา ซึ่งตั้งชื่อตามเทลลูเรียม เป็นหนึ่งในการจัดเรียงแรก ๆ ที่แสดงสมบัติที่เกิดซ้ำ แต่ถูกตีพิมพ์โดยไม่มีแผนภาพและแทบไม่มีใครสังเกต

ในปี 1865 จอห์น นิวแลนด์ส นักเคมีชาวอังกฤษ สังเกตว่าเมื่อเรียงตามน้ำหนักอะตอม ธาตุทุกตัวที่แปดดูเหมือนจะมีสมบัติซ้ำกับตัวแรก เหมือนโน้ตในบันไดเสียงดนตรี กฎออกเทฟของเขาใช้ได้กับธาตุเบา แต่ใช้ไม่ได้หลังแคลเซียม และในปี 1866 สมาคมเคมีแห่งลอนดอนปฏิเสธที่จะตีพิมพ์

เมนเดเลเยฟและโลทาร์ ไมเออร์ (1869–1870)

ดมิตรี เมนเดเลเยฟ ศาสตราจารย์เคมีในเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก กำลังเขียนตำราเรียนเมื่อเขาเริ่มค้นหาระเบียบเบื้องหลังธาตุต่าง ๆ ในต้นปี 1869 เขาจัดเรียงธาตุที่รู้จักในขณะนั้นตามน้ำหนักอะตอมในตารางที่ทำให้ธาตุคล้ายกันเรียงอยู่ในแนวเดียวกัน และในเดือนมีนาคม บทความของเขาถูกนำเสนอต่อสมาคมเคมีรัสเซีย เขาระบุกฎคาบ: เมื่อเรียงตามน้ำหนักอะตอม ธาตุจะแสดงสมบัติที่เกิดซ้ำเป็นช่วง ๆ อย่างสม่ำเสมอ

สิ่งที่ทำให้ตารางของเขาโดดเด่นคือความกล้าหาญ เมนเดเลเยฟให้ความสำคัญกับเคมีมากกว่าลำดับน้ำหนักอย่างเคร่งครัด เว้นช่องว่างไว้สำหรับธาตุที่เขาเชื่อว่ายังไม่ถูกค้นพบ และแย้งว่าน้ำหนักอะตอมบางค่าที่ยอมรับกันนั้นไม่ถูกต้อง

ในเยอรมนี โลทาร์ ไมเออร์ ได้ตารางที่คล้ายกันมากโดยอิสระและตีพิมพ์ในปี 1870 พร้อมกราฟที่แสดงว่าปริมาตรอะตอมขึ้นและลงเป็นคลื่นเมื่อน้ำหนักอะตอมเพิ่มขึ้น ในปี 1882 ราชสมาคมแห่งลอนดอนมอบเหรียญเดวีให้ทั้งสองคน

คำทำนายที่ได้รับการยืนยัน (1875–1886)

เมนเดเลเยฟอธิบายธาตุที่ขาดหายไปสามธาตุอย่างละเอียด โดยเรียกว่าเอคา-อะลูมิเนียม เอคา-โบรอน และเอคา-ซิลิกอน จากคำสันสกฤต eka ที่แปลว่า “หนึ่ง” หมายถึงหนึ่งตำแหน่งถัดจากธาตุที่รู้จัก ธาตุเหล่านี้ปรากฏขึ้นเป็นแกลเลียม ซึ่งพอล-เอมีล เลอกอก เดอ บัวส์โบดรอง ค้นพบในปี 1875 สแกนเดียม ซึ่งลาร์ส เฟรดริก นิลซอน ค้นพบในปี 1879 และเจอร์เมเนียม ซึ่งเคลเมนส์ วิงค์เลอร์ ค้นพบในปี 1886

ความตรงกันนั้นน่าทึ่งมาก สำหรับเอคา-ซิลิกอน เมนเดเลเยฟทำนายน้ำหนักอะตอมประมาณ 72 และความหนาแน่นประมาณ 5.5 กรัมต่อลูกบาศก์เซนติเมตร ส่วนของเจอร์เมเนียมคือ 72.6 และ 5.3 ผู้สงสัยจึงยอมรับ และตารางธาตุกลายเป็นแผนที่หลักของวิชาเคมี

แก๊สมีตระกูลได้ที่อยู่ (ทศวรรษ 1890)

ในปี 1894 ลอร์ดเรย์ลีและวิลเลียม แรมเซย์ ค้นพบอาร์กอน ซึ่งเป็นแก๊สที่ไม่ว่องไวต่อปฏิกิริยาที่ซ่อนอยู่ในอากาศธรรมดา ภายในปี 1898 แรมเซย์ยังแยกฮีเลียมบนโลกได้ และร่วมกับมอร์ริส ทราเวอร์ส ค้นพบนีออน คริปทอน และซีนอน ส่วนเรดอนตามมาในปี 1899 และ 1900 ไม่มีแก๊สใดเหล่านี้เข้ากับคอลัมน์ที่มีอยู่เดิมได้เลย

คำตอบคือหมู่ใหม่ทั้งหมู่ที่อยู่ระหว่างแฮโลเจนกับโลหะแอลคาไล ซึ่งในตอนแรกเรียกว่าหมู่ 0 และปัจจุบันคือหมู่ 18 มันเข้ากับรูปแบบคาบได้อย่างลงตัว และในปี 1904 แรมเซย์ได้รับรางวัลโนเบลสาขาเคมี และเรย์ลีได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์

โมสลีย์และเลขอะตอม (1913)

ธาตุบางคู่ เช่น อาร์กอนกับโพแทสเซียม หรือโคบอลต์กับนิกเกิล ยังคงเรียงผิดลำดับตามน้ำหนัก ในปี 1913 เฮนรี โมสลีย์ นักฟิสิกส์หนุ่มชาวอังกฤษ ซึ่งทำงานในห้องปฏิบัติการของเออร์เนสต์ รัทเทอร์ฟอร์ดที่แมนเชสเตอร์ วัดรังสีเอกซ์ที่ธาตุต่าง ๆ ปล่อยออกมา และพบว่าความถี่เพิ่มขึ้นเป็นขั้นเท่า ๆ กันจากธาตุหนึ่งไปอีกธาตุหนึ่ง

แต่ละขั้นตรงกับประจุบวกที่เพิ่มขึ้นหนึ่งหน่วยในนิวเคลียสของอะตอม เลขอะตอมนี้กลายเป็นพื้นฐานที่แท้จริงของตาราง และแสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่ายังขาดธาตุใดบ้าง โมสลีย์เสียชีวิตในสนามรบที่กัลลิโปลีในปี 1915 เมื่ออายุ 27 ปี

ซีบอร์ก แอกทิไนด์ และธาตุหนักยิ่งยวด (1940–2016)

นักวิทยาศาสตร์ยังเรียนรู้ที่จะสร้างธาตุที่หายากมากหรือไม่มีในธรรมชาติ เทคนีเชียม ซึ่งสร้างขึ้นในปี 1937 เป็นธาตุแรกที่ผลิตขึ้นโดยมนุษย์ และในปี 1940 เนปทูเนียมและพลูโทเนียมกลายเป็นธาตุแรกที่อยู่เลยยูเรเนียมไป ในปี 1944 เกลนน์ ซีบอร์ก เสนอว่าธาตุตั้งแต่แอกทิเนียมเป็นต้นไปก่อตัวเป็นอนุกรมของตัวเอง คือแอกทิไนด์ คล้ายกับแลนทาไนด์ แนวคิดนี้ตีพิมพ์ในปี 1945 ย้ายธาตุเหล่านั้นไปอยู่แถวแยกด้านล่างของตารางหลัก และทำให้ตารางมีรูปร่างแบบสมัยใหม่

นับแต่นั้น ห้องปฏิบัติการในสหรัฐอเมริกา สหภาพโซเวียต และต่อมาคือรัสเซีย เยอรมนี และญี่ปุ่น ได้สร้างธาตุที่หนักขึ้นเรื่อย ๆ มักได้ครั้งละเพียงไม่กี่อะตอม ด้วยการหลอมรวมนิวเคลียสของอะตอม คณะทำงานร่วมของ IUPAC และ IUPAP ซึ่งเป็นสหภาพระหว่างประเทศด้านเคมีและฟิสิกส์ ตัดสินข้ออ้างแต่ละข้อ ในปี 2016 ธาตุที่ได้รับการยืนยันสี่ธาตุสุดท้ายได้รับการตั้งชื่อว่านิโฮเนียม มอสโกเวียม เทนเนสซีน และโอกาเนสซอน ทำให้แถวที่เจ็ดสมบูรณ์ การค้นหาธาตุที่ 119 และ 120 ซึ่งจะเปิดแถวที่แปด ยังคงดำเนินต่อไป

ผู้อยู่เบื้องหลังตารางธาตุ

อ็องวน ลาวัวซีเย

1743–1794

ให้นิยามธาตุว่าเป็นสารที่ไม่สามารถสลายให้เล็กลงได้อีก และตีพิมพ์รายการธาตุ 33 ชนิดในปี 1789

จอห์น ดอลตัน

1766–1844

เสนอว่าธาตุแต่ละชนิดมีอะตอมชนิดของตัวเอง และตีพิมพ์ตารางน้ำหนักอะตอมสัมพัทธ์ชุดแรก ๆ

โยฮันน์ โวล์ฟกัง เดอเบอไรเนอร์

1780–1849

จัดกลุ่มธาตุที่คล้ายกันเป็นไตรแอดในปี 1829 ซึ่งเป็นสัญญาณแรกเริ่มว่าน้ำหนักอะตอมและสมบัติทางเคมีมีความเชื่อมโยงกัน

จอห์น นิวแลนด์ส

1837–1898

เสนอกฎออกเทฟในปี 1865 และได้รับเหรียญเดวีของราชสมาคมจากกฎนี้ในปี 1887

ดมิตรี เมนเดเลเยฟ

1834–1907

ตีพิมพ์ตารางธาตุของเขาในปี 1869 และทำนายสมบัติของแกลเลียม สแกนเดียม และเจอร์เมเนียมได้อย่างถูกต้อง

โลทาร์ ไมเออร์

1830–1895

สร้างตารางธาตุโดยอิสระจากเมนเดเลเยฟ และแสดงให้เห็นว่าปริมาตรอะตอมเกิดซ้ำตามน้ำหนักอะตอม

วิลเลียม แรมเซย์

1852–1916

มีส่วนร่วมในการค้นพบอาร์กอน นีออน คริปทอน และซีนอน แยกฮีเลียมบนโลกได้ และจัดให้แก๊สมีตระกูลมีหมู่ของตัวเอง

เฮนรี โมสลีย์

1887–1915

ใช้สเปกตรัมรังสีเอกซ์แสดงว่าเลขอะตอม ซึ่งคือประจุของนิวเคลียส เป็นพื้นฐานที่แท้จริงของตารางธาตุ

เกลนน์ ซีบอร์ก

1912–1999

ร่วมค้นพบพลูโทเนียมและเสนออนุกรมแอกทิไนด์ ซึ่งทำให้ตารางธาตุมีรูปร่างแบบสมัยใหม่

อ่านประวัติศาสตร์เพิ่มเติม