ไทรแอดของเดอเบอไรเนอร์: ธาตุที่มาเป็นสามธาตุ

ไทรแอดของเดอเบอไรเนอร์คือกลุ่มของสามธาตุที่คล้ายกันทางเคมี ซึ่งมวลอะตอมของธาตุตรงกลางมีค่าประมาณค่าเฉลี่ยของอีกสองธาตุ นักเคมีชาวเยอรมัน โยฮันน์ โวล์ฟกัง เดอเบอไรเนอร์ อธิบายไว้ในปี 1829 และเป็นหนึ่งในสัญญาณแรกสุดที่แสดงว่าสมบัติของธาตุเกี่ยวข้องกับมวลอะตอม

โยฮันน์ เดอเบอไรเนอร์คือใคร

โยฮันน์ โวล์ฟกัง เดอเบอไรเนอร์ (1780–1849) เป็นนักเคมีชาวเยอรมันที่ฝึกเป็นเภสัชกรก่อนจะเป็นศาสตราจารย์เคมีที่มหาวิทยาลัยเยนา เขายังเป็นที่จดจำจากตะเกียงเดอเบอไรเนอร์ในปี 1823 ซึ่งเป็นไฟแช็กยุคแรก ที่กระแสแก๊สไฮโดรเจนลุกไหม้เมื่อสัมผัสกับแพลทินัม เป็นหนึ่งในการใช้ตัวเร่งปฏิกิริยาในทางปฏิบัติครั้งแรก ๆ

เบาะแสจากสทรอนเชียม

ในปี 1817 เดอเบอไรเนอร์สังเกตเห็นบางอย่างที่แปลกเกี่ยวกับสทรอนเชียม มวลอะตอมของมันอยู่เกือบกึ่งกลางระหว่างแคลเซียมและแบเรียมพอดี และเคมีของมันก็อยู่ระหว่างกลางด้วยเช่นกัน โลหะทั้งสามเกิดสารประกอบที่คล้ายกัน และพฤติกรรมของสทรอนเชียมอยู่ระหว่างญาติทั้งสองของมัน แต่เมื่อมีเพียงตัวอย่างเดียว ก็อาจเป็นเรื่องบังเอิญได้ง่าย ๆ

ไทรแอดปี 1829

ในปี 1829 เดอเบอไรเนอร์ตีพิมพ์แนวคิดฉบับที่กว้างขึ้น เขาอธิบายกลุ่มสามธาตุหลายกลุ่ม หรือไทรแอด ซึ่งธาตุคล้ายกันทางเคมีและมวลอะตอมตรงกลางใกล้เคียงค่าเฉลี่ยของสองธาตุด้านนอก ด้วยมวลอะตอมสมัยใหม่ รูปแบบนี้ตรวจสอบได้ง่าย แคลเซียม (40.1) สทรอนเชียม (87.6) และแบเรียม (137.3) ค่าเฉลี่ยของแคลเซียมและแบเรียมคือ 88.7 ใกล้เคียงสทรอนเชียม คลอรีน (35.5) โบรมีน (79.9) และไอโอดีน (126.9) ค่าเฉลี่ยของสองธาตุด้านนอกคือ 81.2 ลิเทียม (6.9) โซเดียม (23.0) และโพแทสเซียม (39.1) ค่าเฉลี่ยคือ 23.0 เกือบเท่ามวลของโซเดียมพอดี ซัลเฟอร์ ซีลีเนียม และเทลลูเรียมเป็นไทรแอดที่สี่

สมบัติทางกายภาพเป็นไปตามลำดับเดียวกัน คลอรีนเป็นแก๊ส ไอโอดีนเป็นของแข็ง และโบรมีนซึ่งเพิ่งค้นพบเมื่อสามปีก่อนเป็นของเหลวที่อยู่ตรงกลาง สีของแฮโลเจนทั้งสามเข้มขึ้นและความว่องไวลดลงตามลำดับเดียวกัน

ไทรแอดแสดงให้เห็นอะไร

ไทรแอดเป็นหลักฐานแรก ๆ ว่ามวลอะตอมเชื่อมโยงกับพฤติกรรมของธาตุ และยังแสดงว่าธาตุแบ่งเป็นกลุ่มตามธรรมชาติ ไทรแอดของเดอเบอไรเนอร์แต่ละชุดยังอยู่ด้วยกันในคอลัมน์เดียวของตารางสมัยใหม่ คือ โลหะแอลคาไลในหมู่ 1 โลหะแอลคาไลน์เอิร์ทในหมู่ 2 แชลโคเจนในหมู่ 16 และแฮโลเจนในหมู่ 17

ทุกวันนี้เราเห็นได้ว่าทำไมค่าเฉลี่ยจึงใช้ได้ สมาชิกทั้งสามของแต่ละไทรแอดห่างกันเท่า ๆ กันในเลขอะตอม ลิเทียม โซเดียม และโพแทสเซียมห่างกัน 8 ตำแหน่ง และสมาชิกของไทรแอดอื่นห่างกัน 18 ตำแหน่ง มวลอะตอมของพวกมันจึงเพิ่มเป็นขั้นที่เท่า ๆ กันโดยประมาณ

ข้อจำกัดของไทรแอด

ไทรแอดไม่สามารถจัดระเบียบธาตุส่วนใหญ่ได้ จากธาตุกว่า 50 ธาตุที่รู้จักในปี 1829 มีเพียงประมาณสิบกว่าธาตุที่เข้ากับกลุ่มสามธาตุได้อย่างเหมาะเจาะ และเดอเบอไรเนอร์ไม่ได้เสนอวิธีเชื่อมไทรแอดหนึ่งกับอีกไทรแอดหนึ่งหรือจัดวางธาตุที่เหลือ เมื่อดูด้วยข้อมูลสมัยใหม่ กฎนี้ก็ล้มเหลวภายในกลุ่มด้วย ฟลูออรีน คลอรีน และโบรมีนล้วนเป็นแฮโลเจน แต่มวลอะตอมของคลอรีน (35.5) ห่างไกลจากค่าเฉลี่ยของฟลูออรีนและโบรมีน (49.5) มาก

นักเคมีรุ่นหลัง รวมถึงเลโอโพลด์ เมลิน และฌ็อง-บาติสต์ ดูมา พบกลุ่มธาตุและรูปแบบเชิงตัวเลขเพิ่มเติม แต่ระบบที่สมบูรณ์ต้องรอจนมีมวลอะตอมที่เชื่อถือได้ในทศวรรษ 1860