John Newlands ve oktavlar yasası

John Newlands kimdi?

John Alexander Reina Newlands (1837–1898) Londra'da doğdu ve Kraliyet Kimya Koleji'nde okudu. Annesi İtalyan kökenliydi ve 1860'ta ülkenin birleşmesi için yürütülen seferde Giuseppe Garibaldi'nin güçleriyle birlikte gönüllü olarak savaşmak üzere İtalya'ya gitti. Londra'ya dönünce analitik kimyacı olarak, daha sonra da şeker rafinerisi sanayisinde kimyacı olarak çalıştı.

Her sekizinci element

Chemical News dergisinde 1864'te başlayan bir dizi kısa makalede Newlands, bilinen elementleri artan atom ağırlığı sırasına dizdi ve her birine bir konum numarası verdi. Ağustos 1865'te benzer özelliklere sahip elementlerin yedi basamak arayla görünme eğiliminde olduğuna dikkat çekti. Lityum 2, sodyum 9 ve potasyum 16 numaraydı; aynı aralık flor ile kloru, magnezyum ile kalsiyumu da bağlıyordu. Her sekizinci element birincisini yansıttığı için örüntüyü müzikteki bir oktava benzetti ve oktavlar yasası adını verdi.

Sayımın neden sekiz çıktığını artık biliyoruz. Soy gazlar henüz keşfedilmemişti; bu yüzden hafif elementlerin her dizisi yedi üyeliydi ve sekizinci element bir sonraki diziyi başlatıyordu.

Soğuk bir karşılama

1 Mart 1866'da Newlands fikirlerini Londra'daki Kimya Derneği'ne sundu. Dinleyiciler ikna olmadı. Üyelerden biri, fizikçi George Carey Foster, Newlands'a elementleri hiç alfabetik sıraya dizmeyi deneyip denemediğini sordu; bu, hemen her düzenlemenin ara sıra tesadüfler ortaya çıkaracağını ima ediyordu. Dernek, tamamen kuramsal çalışmaları basmadığını belirterek makaleyi yayımlamayı reddetti.

Oktavlar nerede yanlış gitti

Eleştirmenlerin şüphe etmek için gerçek gerekçeleri vardı. Örüntü hafif elementlerde kalsiyuma kadar iyi tutuyordu, ama bunun ötesinde çöktü: demir, oksijen ve kükürtle aynı satıra düştü; kobalt ve nikel ise flor ve klor ailesindeki tek bir yeri paylaşmak zorunda kaldı. Newlands birkaç yerde iki elementi tek bir konuma sıkıştırdı ve tablosu henüz keşfedilecek elementler için boş yer bırakmadı. Bir sonraki yeni element ortaya çıktığında gidecek bir yeri yoktu.

Sonunda tanınma

Mendeleyev'in 1869 periyodik tablosu kabul görünce Newlands periyodik örüntüyü ilk kendisinin fark ettiğini savundu ve 1884'te davasını kanıtlamak için makalelerini bir kitapta topladı. Davy Madalyası'nı 1882'de Mendeleyev ve Lothar Meyer'e birlikte vermiş olan Kraliyet Cemiyeti, aynı madalyayı 1887'de Newlands'a periyodik yasayı keşfetmesi nedeniyle verdi.

Newlands bugün periyodik tablonun en önemli öncülerinden biri olarak anılır. Her elemente bir dizide numaralı bir yer verme fikri, 1913'te Henry Moseley'in her elementin kendine özgü bir atom numarası olduğunu göstermesiyle yeni bir anlam kazandı.