Metallerin aktiflik serisi: sıra, tablo ve ezber cümlesi
Aktiflik serisi, metalleri su ve asitlerle tepkime verme biçimlerine göre en aktiften en az aktife sıralar. Yer değiştirme tepkimelerini tahmin etmek ve her metalin cevherinden nasıl elde edildiğini açıklamak için kullan.
- PotasyumSoğuk suyla şiddetle tepkimeye girer
- SodyumSoğuk suyla hızla tepkimeye girer
- LityumSoğuk suyla düzenli biçimde tepkimeye girer
- KalsiyumSoğuk suyla yavaş tepkimeye girer
- MagnezyumSu buharı ve seyreltik asitlerle tepkimeye girer
- AlüminyumSeyreltik asitlerle tepkimeye girer (oksit tabakası yavaşlatır)
- KarbonReferans: altındaki metal oksitleri indirger
- ÇinkoSeyreltik asitlerle tepkimeye girer
- DemirSeyreltik asitlerle yavaş tepkimeye girer
- KalaySeyreltik asitlerle çok yavaş tepkimeye girer
- KurşunSeyreltik asitlerle çok yavaş tepkimeye girer
- HidrojenReferans: üstündeki metaller asitlerden hidrojeni yer değiştirir
- BakırSeyreltik asitlerle tepkimeye girmez
- GümüşSeyreltik asitlerle tepkimeye girmez
- AltınÇok tepkimesizdir
- PlatinÇok tepkimesizdir
Ezber cümlesi: Pazar Sabahı Lale Kokan Mavi Arabayla Köye Çıktık, Dedem Hemen Bize Gül Aldı.
Serinin sırası
En aktiften en az aktife: potasyum, sodyum, lityum, kalsiyum, magnezyum, alüminyum, karbon, çinko, demir, kalay, kurşun, hidrojen, bakır, gümüş, altın ve platin. Karbon ve hidrojen, başvuru noktası olarak eklenen ametallerdir. Pazar Sabahı Lale Kokan Mavi Arabayla Köye Çıktık, Dedem Hemen Bize Gül Aldı ezber cümlesi ana üyeleri kapsar ama kalay, kurşun ve platini atlar.
Nasıl okunur
Her elementin yanındaki not onun nasıl davrandığını anlatır. Potasyum, sodyum, lityum ve kalsiyum soğuk suyla tepkime verir; potasyum şiddetle. Daha aşağıdaki metallerin tepkime vermesi için buhar ya da asit gerekir; bakır, gümüş, altın ve platin ise seyreltik asitlerden hidrojeni hiç açığa çıkarmaz. Alüminyum çoğu zaman tepkimesiz görünür, çünkü yüzeyini ince ve sert bir alüminyum oksit tabakası korur.
Serinin tahmin ettikleri
Yer değiştirme: daha aktif bir metal, bileşiğinin çözeltisinden daha az aktif bir metali yerinden eder. Mavi bakır(II) sülfat çözeltisindeki çinko, mavi renk solarken bakırla kaplanır: Zn + CuSO₄ → ZnSO₄ + Cu. Çinko sülfat çözeltisindeki bakır hiçbir şey yapmaz, çünkü bakır çinkonun altındadır.
Asitler: hidrojenin üstündeki metaller, hidroklorik asit gibi seyreltik asitlerle tepkimeye girerek bir tuz ve hidrojen gazı verir; örneğin Mg + 2HCl → MgCl₂ + H₂. Elde etme: demir ve kurşun gibi karbonun altındaki metaller oksitlerinin karbonla ısıtılmasıyla elde edilebilir; alüminyum gibi karbonun üstündeki metaller ise elektrolizle elde edilir.
Çözümlü örnek
Bir demir çivi bakır(II) sülfat çözeltisiyle tepkime verir mi? Demir bakırın üstündedir, yani evet: Fe + CuSO₄ → FeSO₄ + Cu ve çivi kırmızımsı kahverengi bir bakır tabakası kazanır. Gümüş seyreltik hidroklorik asitle tepkime verir mi? Gümüş hidrojenin altındadır, yani hidrojen oluşmaz ve gözle görülür bir şey olmaz.
SSS
Aktiflik serisindeki en aktif metal hangisidir?
Potasyum bu serideki en aktif metaldir; soğuk suyla şiddetle tepkime verir ve açığa çıkan hidrojen alev alır. 1. grupta daha aşağıdaki rubidyum ve sezyum daha da aktiftir ama okullarda nadiren kullanılır.
Karbon ve hidrojen aktiflik serisinde neden var?
Onlar metal değil, başvuru noktalarıdır. Karbon hangi metal oksitlerinin karbonla ısıtılarak indirgenebileceğini, hidrojen ise hangi metallerin seyreltik asitlerden hidrojen gazı açığa çıkardığını gösterir.
Yer değiştirme tepkimesi nedir?
Daha aktif bir element, bir bileşikte daha az aktif olanın yerini alır. Örneğin magnezyum, bakır(II) sülfat çözeltisinden bakırı yerinden eder: Mg + CuSO₄ → MgSO₄ + Cu.