Metalen na de overgangsmetalen
De metalen na de overgangsmetalen zijn de metalen van het p-blok, tussen de overgangsmetalen en de trap van de halfmetalen. Deze site vermeldt er acht: aluminium, gallium, indium, tin, thallium, lood, bismut en polonium. Ze zijn zachter en zwakker dan de overgangsmetalen en worden soms arme metalen genoemd.
Positie in het periodiek systeem
Elementen in deze familie
Waar ze staan in het periodiek systeem
Ze bezetten groep 13 tot en met 16: aluminium, gallium, indium en thallium in groep 13, tin en lood in groep 14, bismut in groep 15 en polonium in groep 16. Hun buitenste elektronen zitten in s- en p-orbitalen, zoals bij aluminium ([Ne] 3s² 3p¹), en vanaf gallium ligt daaronder een volle d-subschil.
De indelingen verschillen, en polonium wordt soms een halfmetaal genoemd. Nihonium, flerovium, moscovium en livermorium (113–116) staan onder deze familie in periode 7 en zullen naar verwachting metalen na de overgangsmetalen zijn, maar er zijn zo weinig atomen van gemaakt dat deze site ze als onbekend vermeldt.
Eigenschappen
Dit zijn echte metalen, glanzend en goede geleiders, maar zachter dan de overgangsmetalen en met lage smeltpunten. Behalve aluminium (660 °C) smelten ze allemaal beneden ongeveer 330 °C. Gallium smelt net onder 30 °C, dus het wordt vloeibaar in je hand, maar het kookt pas bij ongeveer 2400 °C. Veel van hun oxiden zijn amfoteer en reageren met zowel zuren als basen. Thallium en lood zijn giftig, en polonium is intens radioactief.
Reacties en trends
Aluminium is reactief, maar zodra het met lucht in aanraking komt, vormt zich een dunne, taaie oxidelaag die het beschermt: 4Al + 3O₂ → 2Al₂O₃. De reactiviteit ervan drijft de thermietreactie aan, 2Al + Fe₂O₃ → Al₂O₃ + 2Fe, waarbij gesmolten ijzer ontstaat om spoorrails mee te lassen.
Naarmate je in groep 13 tot en met 15 omlaag gaat, geven de zwaardere elementen steeds meer de voorkeur aan een oxidatietoestand die twee lager is dan het groepsnummer, omdat hun buitenste paar s-elektronen zich verzet tegen binding. Dit inertepaareffect maakt thallium het stabielst als +1, lood als +2 en bismut als +3, terwijl aluminium bijna altijd +3 is.
Dagelijks gebruik
Aluminium is het meest voorkomende metaal in de aardkorst en, na ijzer, het meest gebruikte, in blikjes, folie, vliegtuigen en hoogspanningslijnen. Tin bedekt stalen blikken en wordt met koper gemengd tot brons. Lood wordt gebruikt in autoaccu's en stralingsafscherming, maar is uit benzine en verf verwijderd omdat het giftig is. Galliumnitride en galliumarsenide worden gebruikt in leds, indiumtinoxide maakt touchscreens geleidend, en bismut, opvallend ongiftig voor een zwaar metaal, wordt gebruikt in maagmiddelen.
Elementen in deze familie
| 13 | Aluminium | Al | 26,982 | [Ne] 3s2 3p1 | +3 | Vast |
| 31 | Gallium | Ga | 69,723 | [Ar] 3d10 4s2 4p1 | +3 | Vast |
| 49 | Indium | In | 114,82 | [Kr] 4d10 5s2 5p1 | +3 | Vast |
| 50 | Tin | Sn | 118,71 | [Kr] 4d10 5s2 5p2 | +2, +4 | Vast |
| 81 | Thallium | Tl | 204,38 | [Xe] 4f14 5d10 6s2 6p1 | +1, +3 | Vast |
| 82 | Lood | Pb | 207,2 | [Xe] 4f14 5d10 6s2 6p2 | +2, +4 | Vast |
| 83 | Bismut | Bi | 208,98 | [Xe] 4f14 5d10 6s2 6p3 | +3, +5 | Vast |
| 84 | Polonium | Po | 209 | [Xe] 4f14 5d10 6s2 6p4 | +2, +4 | Vast |