9. grup: kobalt grubu

Çekirdeğin ötesinde dokuz elektron

Kobalt [Ar] 3d⁷ 4s², iridyum [Xe] 4f¹⁴ 5d⁷ 6s²'dir; rodyum ise bir elektronu d alt kabuğuna taşıyarak [Kr] 4d⁸ 5s¹ verir. Çekirdeğin ötesinde dokuz elektron bulunsa da bu metaller günlük kimyada bunlardan yalnızca birkaçını kullanır. Kobalt Co²⁺ ve Co³⁺ oluşturur, rodyum çoğunlukla +3'tür, iridyum ise +3 ya da +4'tür.

Kobalt bileşikleri geçiş metallerine özgü renkleri sergiler: susuz kobalt(II) klorür mavidir ve su emince pembeye döner; nem gösterge kâğıdında kullanılmasının nedeni budur.

Grupta aşağı doğru eğilimler

Erime noktası kobalt için 1768 K'den rodyum için 2237 K'ye ve iridyum için 2719 K'ye yükselir. Yoğunluk 8,9 g/cm³'ten 12,41 g/cm³'e ve sonra 22,56 g/cm³'e çıkarak iki katından fazla artar; bu da iridyumu, 22,59 g/cm³'lük osmiyumun hemen ardından ikinci en yoğun element yapar. Elektronegatiflik kobalt için 1,88, rodyum için 2,28 ve iridyum için 2,2'dir.

Daha ağır üyeler bilinen en az tepkimeye giren metaller arasındadır. İridyum çoğunlukla korozyona en dayanıklı metal olarak anılır; altını çözen asit karışımı olan kral suyunu bile umursamaz.

9. grupla nerede karşılaşırsın

Kobalt B12 vitamininin merkezinde yer alır, birçok lityum iyon pil katodunda ve güçlü mıknatıslarda kullanılır ve yüzyıllardır cam ile çömleği koyu maviye boyamıştır. Adı, madencilerin sorunlu cevherler için suçladığı Alman halk hikâyelerindeki bir cin olan kobolttan gelir. Rodyum, katalitik konvertörlerin azot oksitleri parçalamasına yardım eder ve beyaz altın takılara parlak yüzeyini verir. İridyum uzun ömürlü buji uçlarını kaplar.

Dinozorlara dair bir ipucu

İridyum Dünya'nın kabuğunda nadirdir, ancak birçok asteroitte daha yaygındır. 1980'de bilim insanları yaklaşık 66 milyon yıllık, iridyumca zengin ince bir kil tabakası bildirdi ve dev bir asteroit çarpmasının dinozorlar çağını sona erdirdiğini öne sürdü; bu tabaka o zamandan beri dünyanın her yerinde bulundu. Adını fizikçi Lise Meitner'den alan meitneriyum (109) yalnızca birkaç atom halinde üretilmiştir; bu yüzden özellikleri ölçülmemiş, tahmin edilmiştir.