Periode 5: rubidium tot xenon

5s, 4d en 5p vullen

Rubidium ([Kr] 5s¹) en strontium ([Kr] 5s²) beginnen de vijfde schil. Yttrium tot en met cadmium vullen dan de 4d-subschil, en indium tot en met xenon vullen 5p, tot [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p⁶.

Doordat 4d en 5s zo dicht bij elkaar liggen in energie, hebben meerdere van deze metalen verrassende configuraties. Niobium, molybdeen, ruthenium, rhodium en zilver houden allemaal één 5s-elektron, en palladium, [Kr] 4d¹⁰, heeft helemaal geen 5s-elektronen.

Trends door periode 5

De elektronegativiteit stijgt van 0,82 voor rubidium tot 2,66 voor jodium, en de eerste ionisatie-energie van 4,177 eV voor rubidium tot 12,13 eV voor xenon. Rubidium staat zijn buitenste elektron zo gemakkelijk af dat het bij contact met lucht in brand kan vliegen.

In het midden van de rij smelt molybdeen bij 2896 K, de hoogste waarde in periode 5, en ruthenium is het dichtst met 12,45 g/cm³. Naar rechts toe dalen de getallen weer: tin smelt bij 505,08 K, en jodium, een glanzende donkere vaste stof die violette damp afgeeft, bij 386,85 K.

Waar je periode 5 tegenkomt

Zilver geleidt elektriciteit beter dan elk ander metaal en wordt gebruikt in sieraden, spiegels en elektronica. Tin bedekt stalen conservenblikken en is het hoofdmetaal in de meeste soldeer, en indiumtinoxide is de doorzichtige geleider in aanraakschermen. Jodium wordt aan tafelzout toegevoegd omdat de schildklier het nodig heeft, strontiumzouten kleuren vuurwerk rood, en palladium helpt uitlaatgassen van auto’s te reinigen.

Technetium (43) heeft helemaal geen stabiele isotopen; het werd in 1937 voor het eerst in een laboratorium gemaakt, en een kortlevende vorm ervan wordt gebruikt bij medische scans. Xenon verlicht sommige autokoplampen en drijft de ionenmotoren van ruimtevaartuigen aan, en in 1962 werd het het eerste edelgas waarvan is aangetoond dat het een verbinding vormt.