Grupa 10: grupa niklu

Dziesięć elektronów, trzy układy

Każdy atom ma dziesięć elektronów ponad rdzeniem gazu szlachetnego, ale każdy z naturalnych członków układa je inaczej. Nikiel ma [Ar] 3d⁸ 4s², a platyna [Xe] 4f¹⁴ 5d⁹ 6s¹. Pallad ma [Kr] 4d¹⁰, co czyni go jedynym pierwiastkiem bez elektronów s poza rdzeniem gazu szlachetnego.

W związkach różnice się zacierają. Nikiel i pallad występują głównie na +2, a platyna tworzy zarówno związki na +2, jak i na +4. Wszystkie trzy potrafią wychwytywać cząsteczki wodoru na swoich powierzchniach, rozluźniać wiązanie i przekazywać atomy wodoru innym cząsteczkom, dzięki czemu są tak dobrymi katalizatorami.

Tendencje w dół grupy

Nikiel topi się w 1728 K, pallad w 1828,05 K, a platyna w 2041,4 K, czyli wzrost jest łagodniejszy niż w grupach po lewej. Gęstość skacze z 8,908 g/cm³ dla niklu do 12,023 g/cm³ dla palladu i 21,45 g/cm³ dla platyny. Elektroujemność rośnie z 1,91 do 2,2 i 2,28.

Cięższe metale są też bardziej szlachetne. Platyna nie matowieje na powietrzu i rozpuszcza się tylko w gorącej wodzie królewskiej. Nikiel wyróżnia się pod innym względem: jest ferromagnetyczny jak żelazo i kobalt, a pallad i platyna nie są.

Gdzie spotykasz grupę 10

Nikiel jest w stali nierdzewnej, akumulatorach i monetach, choć amerykańska moneta pięciocentowa zwana „nickel” to w trzech czwartych miedź. Katalizatory niklowe dodają wodór do olejów roślinnych, by stały się twardsze. Pallad i platyna oczyszczają spaliny w katalizatorach samochodowych, a pallad potrafi wchłonąć kilkaset razy więcej wodoru, niż wynosi jego własna objętość. Platyna jest używana w biżuterii, elektrodach laboratoryjnych i cisplatynie, szeroko stosowanym leku przeciwnowotworowym.

Darmstadt

Darmstadt (110) nazwano od niemieckiego miasta Darmstadt, gdzie po raz pierwszy go otrzymano w 1994 roku. Wytworzono zaledwie kilka atomów, więc jego właściwości są przewidywane, a nie zmierzone.