Słownik chemiczny

Pojedynczy produkt powstający, gdy dwie lub więcej cząsteczek łączy się bezpośrednio, z zachowaniem wszystkich ich atomów. Często powstaje, gdy jedna cząsteczka oddaje parę elektronów drugiej. Czytaj więcej →

Zdolny zarówno do oddawania, jak i przyjmowania jonu wodorowego (H⁺, protonu). Typowymi przykładami są woda i jon wodorowęglanowy (HCO₃⁻). Czytaj więcej →

Zdolny do reagowania zarówno jak kwas, jak i jak zasada. Przykładami są tlenek glinu, tlenek cynku i woda. Czytaj więcej →

Jon naładowany ujemnie, powstający, gdy atom lub grupa atomów przyjmuje jeden lub więcej elektronów. Czytaj więcej →

Najmniejsza cząstka pierwiastka, która nadal ma jego właściwości chemiczne. Składa się z maleńkiego jądra z protonów i neutronów otoczonego elektronami. Czytaj więcej →

Jeden z czterech obszarów układu okresowego, bloków s, p, d i f, nazwanych od rodzaju podpowłoki, w której znajdują się najwyżej energetyczne elektrony danego pierwiastka. Czytaj więcej →

Roztwór, który przeciwstawia się zmianom pH po dodaniu niewielkich ilości kwasu lub zasady. Zwykle zawiera słaby kwas i sprzężoną z nim zasadę albo słabą zasadę i sprzężony z nią kwas. Czytaj więcej →

Grupa dwóch lub więcej atomów utrzymywanych razem przez wiązania kowalencyjne, taka jak O₂ lub H₂O. Jest to najmniejsza jednostka substancji kowalencyjnej zachowująca jej właściwości chemiczne. Czytaj więcej →

Maleńki kawałek materii, taki jak atom, cząsteczka lub jon, albo cząstka subatomowa, taka jak proton, neutron lub elektron. Czytaj więcej →

Liczba cykli fali przechodzących przez punkt w ciągu sekundy, mierzona w hercach (Hz). Czytaj więcej →

Zbudowany z dwóch atomów. Wodór, azot, tlen, fluor, chlor, brom i jod występują w postaci cząsteczek dwuatomowych: H₂, N₂, O₂, F₂, Cl₂, Br₂ i I₂. Czytaj więcej →

Określa proces lub reakcję, która uwalnia energię, zwykle w postaci ciepła, do otoczenia, więc otoczenie robi się cieplejsze. Jej zmiana entalpii (ΔH) jest ujemna. Czytaj więcej →

Wydzielanie substancji z mieszaniny, często przez wybiórcze rozpuszczenie jej w rozpuszczalniku. Słowa tego używa się też na określenie otrzymywania metalu z rudy. Czytaj więcej →

Przewodnik, przez który prąd elektryczny wpływa do elektrolitu lub z niego wypływa, jak w ogniwie lub w komorze elektrolizy. Czytaj więcej →

Substancja przewodząca prąd elektryczny po stopieniu lub rozpuszczeniu w wodzie, ponieważ tworzy jony, które mogą się swobodnie poruszać. Czytaj więcej →

Maleńka cząstka subatomowa o ujemnym ładunku elektrycznym (−1), zajmująca przestrzeń wokół jądra atomu. Czytaj więcej →

Elektrony na najbardziej zewnętrznej powłoce atomu; to one biorą udział w tworzeniu wiązań chemicznych. Czytaj więcej →

Miara tego, jak silnie atom przyciąga wspólne elektrony w wiązaniu chemicznym. Fluor jest najbardziej elektroujemnym pierwiastkiem. Czytaj więcej →

Określa proces lub reakcję, która pochłania energię, zwykle w postaci ciepła, z otoczenia, więc otoczenie robi się zimniejsze. Jej zmiana entalpii (ΔH) jest dodatnia. Czytaj więcej →

Minimalna energia, jaką muszą mieć zderzające się cząstki, aby zaszła reakcja, oznaczana symbolem Eₐ. Czytaj więcej →

Minimalna energia potrzebna do oderwania najsłabiej związanego elektronu od obojętnego atomu w fazie gazowej: X(g) → X⁺(g) + e⁻. Czytaj więcej →

Wielkość termodynamiczna H opisująca zawartość ciepła w układzie; jej zmiana ΔH jest równa ciepłu pochłoniętemu lub wydzielonemu w reakcji pod stałym ciśnieniem. Czytaj więcej →

Miara tego, jak rozproszone są energia i cząstki układu, często opisywana potocznie jako nieporządek. Jej symbol to S. Czytaj więcej →

Powtarzające się zaburzenie, które przenosi energię z jednego miejsca do drugiego, opisywane długością fali, częstotliwością i amplitudą. Czytaj więcej →

Ładunek elektryczny przenoszony przez jeden mol elektronów, około 96 485 kulombów. Wartość ta nazywa się stałą Faradaya (F). Czytaj więcej →

Każdy pierwiastek z grupy 17 układu okresowego: fluor, chlor, brom, jod, astat i tennes. Nazwa „halogen” oznacza „tworzący sole”. Czytaj więcej →

Wyobrażony gaz, którego cząstki nie zajmują miejsca i ani się nie przyciągają, ani nie odpychają, więc dokładnie spełnia równanie stanu gazu doskonałego PV = nRT. Czytaj więcej →

Dowolny pierwiastek grupy 18: hel, neon, argon, krypton, ksenon i radon, a także syntetyczny oganeson. Te występujące w przyrodzie to bezbarwne, bezwonne gazy, które rzadko reagują. Czytaj więcej →

Masa substancji przypadająca na jednostkę objętości, obliczana jako gęstość = masa ÷ objętość. Czytaj więcej →

Pionowa kolumna układu okresowego. Pierwiastki w tej samej grupie mają zwykle tę samą liczbę elektronów zewnętrznych i podobne właściwości chemiczne. Czytaj więcej →

Mieszanie orbitali atomowych jednego atomu w nowe, równocenne orbitale zhybrydyzowane używane w wiązaniach, takie jak orbitale sp³ węgla w metanie. Czytaj więcej →

Solwatacja, w której rozpuszczalnikiem jest woda, lub reakcja, w której do związku przyłącza się wodę. Czytaj więcej →

Atomy tego samego pierwiastka o różnej liczbie neutronów, takie jak węgiel-12 i węgiel-14. Czytaj więcej →

Maleńkie, gęste, dodatnio naładowane centrum atomu, zbudowane z protonów i neutronów. Zawiera niemal całą masę atomu. Czytaj więcej →

Wszędzie taki sam — każda próbka ma ten sam skład i wygląd, jak w słonej wodzie lub powietrzu. Czytaj więcej →

Atom lub grupa atomów, która przyjęła lub straciła elektrony i dlatego ma wypadkowy ładunek elektryczny. Czytaj więcej →

Substancja, która przyspiesza reakcję chemiczną, nie ulegając zużyciu. Czytaj więcej →

Jon naładowany dodatnio, powstający, gdy atom lub grupa atomów traci jeden lub więcej elektronów. Czytaj więcej →

Mieszanina, w której drobne cząstki o wielkości w przybliżeniu od 1 do 1000 nanometrów są rozproszone w innej substancji i nie opadają. Czytaj więcej →

Rozmieszczenie elektronów atomu na powłokach, podpowłokach i orbitalach, zapisywane jako lista, taka jak 1s² 2s² 2p⁶ dla neonu. Czytaj więcej →

Substancja oddająca jony wodorowe (H⁺) innym substancjom. W wodzie kwasy zwiększają stężenie jonów H⁺ i dają pH poniżej 7. Czytaj więcej →

Liczba protonów w jądrze atomu, oznaczana symbolem Z. Identyfikuje pierwiastek: każdy atom z 6 protonami to węgiel. Czytaj więcej →

Liczba cząstek w jednym molu substancji: dokładnie 6,02214076 × 10²³, zwykle zaokrąglana do 6,022 × 10²³. Czytaj więcej →

Łączna liczba protonów i neutronów w jądrze atomu, oznaczana symbolem A. Czytaj więcej →

Określa substancję, która łatwo odparowuje w zwykłych temperaturach, jak spirytus salicylowy lub aceton. Czytaj więcej →

Właściwość materii powodująca przyciąganie lub odpychanie elektryczne. Protony mają ładunek dodatni, a elektrony równy mu ładunek ujemny. Czytaj więcej →

Ilość materii w ciele. W przeciwieństwie do ciężaru nie zmienia się pod wpływem grawitacji. Czytaj więcej →

Masa atomu, zwykle podawana w jednostkach masy atomowej (u), gdzie jedna jednostka to jedna dwunasta masy atomu węgla-12. Wartość podana dla pierwiastka jest średnią dla jego naturalnej mieszaniny izotopów. Czytaj więcej →

Pierwiastek lub mieszanina pierwiastków, jak stop, który zwykle jest lśniący, dobrze przewodzi ciepło i prąd elektryczny oraz można go kuć lub zginać bez pęknięcia. Czytaj więcej →

Każdy pierwiastek z grupy 1 układu okresowego z wyjątkiem wodoru: lit, sód, potas, rubid, cez i frans. Czytaj więcej →

Metal z bloku d układu okresowego, grup 3 do 12. Ściśle biorąc, jest to pierwiastek, którego atomy lub typowe jony mają częściowo zapełnioną podpowłokę d. Czytaj więcej →

Metoda laboratoryjna wyznaczania stężenia roztworu przez zmieszanie go w reakcji z odmierzoną objętością roztworu o znanym stężeniu. Czytaj więcej →

Dwie lub więcej substancji połączonych fizycznie, z których każda zachowuje swoje właściwości. Mieszaniny można zwykle rozdzielić metodami fizycznymi, takimi jak sączenie, odparowanie czy destylacja. Czytaj więcej →

Uproszczone przedstawienie czegoś zbyt małego, dużego lub złożonego, by obserwować to bezpośrednio, używane do wyjaśniania obserwacji i przewidywania. Modele mogą być przedmiotami, rysunkami, równaniami lub ideami. Czytaj więcej →

Jednostka SI ilości substancji. Jeden mol zawiera dokładnie 6,02214076 × 10²³ cząstek, co często zaokrągla się do 6,022 × 10²³ (liczba Avogadra). Czytaj więcej →

Jednostka długości równa jednej miliardowej metra (10⁻⁹ m), o symbolu nm. Czytaj więcej →

Elektrycznie obojętna cząstka subatomowa występująca w jądrze, o masie nieco większej niż masa protonu. Czytaj więcej →

Nierównomierny — różne części można zobaczyć lub rozdzielić, jak w piasku wymieszanym z wodą. Czytaj więcej →

Pierwiastek niemający właściwości metali: niemetale zwykle słabo przewodzą ciepło i prąd elektryczny, a ich ciała stałe są matowe i kruche. Czytaj więcej →

Określa substancję, jądro lub cząstkę, która ma skłonność do zmiany, rozkładu, reakcji lub rozpadu zamiast pozostawać taką, jaka jest. Czytaj więcej →

Ilość przestrzeni trójwymiarowej, którą zajmuje substancja lub przedmiot. Czytaj więcej →

Nieposiadający wypadkowego ładunku elektrycznego lub, w przypadku roztworu, ani kwasowy, ani zasadowy (pH 7 w 25 °C). Czytaj więcej →

Bardzo mało reaktywny. Gazy szlachetne często nazywa się gazami obojętnymi, choć niektóre z nich mogą tworzyć związki. Czytaj więcej →

Jedna z dwóch lub więcej różnych postaci tego samego pierwiastka w tym samym stanie skupienia, w których atomy są inaczej połączone lub ułożone. Czytaj więcej →

Poziomy wiersz układu okresowego. Jest siedem okresów, a pierwiastki w każdym z nich są wymienione w kolejności rosnącej liczby atomowej. Czytaj więcej →

Czas, w którym połowa promieniotwórczych jąder w próbce ulega rozpadowi, oznaczany symbolem t½. Czytaj więcej →

Obszar wokół jądra, w którym najprawdopodobniej znajdziemy elektron. Każdy orbital mieści najwyżej dwa elektrony, które muszą mieć przeciwne spiny. Czytaj więcej →

Nierozpuszczalna substancja stała, która powstaje z roztworu podczas reakcji chemicznej. Jako czasownik „strącać się” oznacza wydzielać się z roztworu w postaci ciała stałego. Czytaj więcej →

Przejście cieczy w gaz (parę) na jej powierzchni, w temperaturach poniżej temperatury wrzenia. Czytaj więcej →

Skala mierząca, jak kwaśny lub zasadowy jest roztwór wodny, oparta na stężeniu jonów wodorowych. W 25 °C pH 7 jest obojętne, wartości poniżej 7 są kwasowe, a powyżej 7 zasadowe. Czytaj więcej →

Czysta substancja zbudowana z jednego rodzaju atomów, określona liczbą protonów w jądrze (jej liczbą atomową). Czytaj więcej →

Zbiór orbitali w powłoce, które mają ten sam kształt, oznaczany s, p, d lub f. Jest to inna nazwa podpoziomu. Czytaj więcej →

Podział poziomu energetycznego elektronów (powłoki), oznaczany s, p, d lub f. Te podpowłoki mieszczą najwyżej odpowiednio 2, 6, 10 i 14 elektronów. Czytaj więcej →

Nierównomierny rozkład ładunku elektrycznego w wiązaniu lub cząsteczce, dający jednemu końcowi częściowy ładunek ujemny (δ−), a drugiemu częściowy ładunek dodatni (δ+). Czytaj więcej →

Zmiana energii, gdy obojętny atom w fazie gazowej przyjmuje elektron i tworzy jon ujemny. Fluorowce mają szczególnie wysokie powinowactwo elektronowe. Czytaj więcej →

Grupa elektronów w atomie o tym samym głównym poziomie energetycznym, numerowana n = 1, 2, 3 i tak dalej na zewnątrz od jądra. Nazywa się ją też poziomem energetycznym. Czytaj więcej →

Pierwiastek o właściwościach pośrednich między metalami a niemetalami. Bor, krzem, german, arsen, antymon i tellur zwykle zalicza się do półmetali. Czytaj więcej →

Substancje powstające w reakcji chemicznej, zapisywane po prawej stronie równania reakcji. Czytaj więcej →

Samorzutna emisja promieniowania przez nietrwałe jądra atomowe, gdy rozpadają się na trwalsze. Czytaj więcej →

Miara rozmiaru atomu, zwykle przyjmowana jako połowa odległości między jądrami dwóch identycznych atomów połączonych ze sobą. Czytaj więcej →

Dodatnio naładowana cząstka subatomowa (+1) występująca w jądrze każdego atomu. Liczba protonów to liczba atomowa i decyduje o tym, jakim pierwiastkiem jest atom. Czytaj więcej →

Siła elektrostatyczna przyciągająca do siebie cząstki o przeciwnych ładunkach, na przykład dodatnie jądro i ujemny elektron. Czytaj więcej →

Proces, w którym jedna lub więcej substancji (substratów) zamienia się w nowe substancje (produkty) przez zrywanie i tworzenie wiązań chemicznych. Czytaj więcej →

Reakcja, w której elektrony przechodzą z jednej substancji na drugą, tak że jedna substancja ulega utlenieniu, a druga redukcji. Czytaj więcej →

Przyjęcie elektronów przez substancję podczas reakcji, co zmniejsza jej stopień utlenienia. Może też oznaczać utratę tlenu lub przyłączenie wodoru. Czytaj więcej →

Elektrony zapełniają orbitale o jednakowej energii po jednym, z równoległymi spinami, zanim którekolwiek z nich się sparują. Czytaj więcej →

Substancja, która rozpuszcza substancję rozpuszczoną i tworzy roztwór, zwykle składnik występujący w większej ilości. Czytaj więcej →

Mieszanina jednorodna, w której jedna lub więcej substancji (substancji rozpuszczonych) jest równomiernie rozpuszczona w innej (rozpuszczalniku). Czytaj więcej →

Roztwór o dokładnie znanym stężeniu, używany jako wzorzec do pomiaru stężenia innego roztworu. Czytaj więcej →

Stan reakcji odwracalnej, w którym reakcja w przód i reakcja w tył zachodzą z tą samą szybkością, więc ilości substratów i produktów pozostają stałe. Czytaj więcej →

Regularne, powtarzalne trójwymiarowe uporządkowanie cząstek (atomów, jonów lub cząsteczek) w krystalicznym ciele stałym. Czytaj więcej →

Niepotrzebna skała i minerały zmieszane z cennym minerałem w rudzie, które trzeba usunąć przy otrzymywaniu metalu. Czytaj więcej →

Przejście gazu lub pary w ciecz, zwykle podczas ochładzania. W chemii słowo to oznacza też reakcje, w których dwie cząsteczki łączą się i uwalniają małą cząsteczkę, taką jak woda. Czytaj więcej →

Proces, w którym cząsteczki rozpuszczalnika otaczają rozpuszczone cząstki, takie jak jony lub cząsteczki, i oddziałują z nimi. Czytaj więcej →

Związek jonowy zbudowany z jonów dodatnich (kationów) i jonów ujemnych (anionów), zwykle powstający, gdy kwas reaguje z zasadą. Sól kuchenna, czyli chlorek sodu, jest najbardziej znanym przykładem. Czytaj więcej →

Szybka reakcja paliwa z tlenem, w której energia uwalnia się w postaci ciepła i zwykle światła. W języku potocznym mówimy o niej „palenie”. Czytaj więcej →

Układ elektronów w atomie, jonie lub cząsteczce o najniższej energii. Czytaj więcej →

Obliczanie ilości substratów i produktów w reakcjach chemicznych na podstawie stosunków molowych w zbilansowanym równaniu. Czytaj więcej →

Ilość substancji rozpuszczonej zawarta w danej ilości roztworu lub rozpuszczalnika. Czytaj więcej →

Stężenie roztworu wyrażone jako liczba moli substancji rozpuszczonej na litr roztworu, zapisywane mol/L lub M. Czytaj więcej →

Mieszanina metalu z jednym lub kilkoma innymi pierwiastkami, zwykle innymi metalami, taka jak brąz (miedź + cyna) lub stal (żelazo + węgiel). Czytaj więcej →

Proces łączenia metalu z jednym lub kilkoma innymi pierwiastkami, zwykle przez stopienie ich razem, w celu otrzymania stopu o ulepszonych właściwościach. Czytaj więcej →

Przejście ciała stałego bezpośrednio w gaz, bez uprzedniego stania się cieczą. Czytaj więcej →

Materia o jednorodnym, określonym składzie i stałych właściwościach — pierwiastek lub związek chemiczny. Nazywana też substancją czystą. Czytaj więcej →

Substancja, która jest rozpuszczona w roztworze, zwykle składnik występujący w mniejszej ilości. Czytaj więcej →

Substancje wyjściowe w reakcji chemicznej, zapisywane po lewej stronie równania reakcji. Czytaj więcej →

Miara tego, jak coś jest gorące lub zimne, związana ze średnią energią kinetyczną jego cząstek. Czytaj więcej →

Temperatura, w której ciało stałe zamienia się w ciecz pod danym ciśnieniem. Dla czystej substancji jest taka sama jak temperatura krzepnięcia. Czytaj więcej →

Temperatura, w której prężność pary cieczy jest równa ciśnieniu wokół niej, więc pęcherzyki pary tworzą się w całej cieczy. Czytaj więcej →

Utrata elektronów przez substancję podczas reakcji, co zwiększa jej stopień utlenienia. Może też oznaczać przyłączenie tlenu lub utratę wodoru. Czytaj więcej →

Trwałe przyciąganie między atomami lub jonami, które utrzymuje je razem w cząsteczkach, kryształach i metalach. Czytaj więcej →

Wiązanie chemiczne powstające z przyciągania między jonami o przeciwnych ładunkach, zwykle po tym, jak atom metalu przekaże elektrony atomowi niemetalu. Czytaj więcej →

Wiązanie chemiczne, w którym dwa atomy uwspólniają jedną lub więcej par elektronów. Zwykle tworzy się między atomami niemetali. Czytaj więcej →

Przyciąganie między dodatnio naładowanymi jonami metalu a morzem zdelokalizowanych elektronów, które swobodnie się między nimi porusza. Czytaj więcej →

Określa atom lub jon, który tak jak wodór ma tylko jeden elektron, taki jak He⁺ lub Li²⁺. Taką drobinę nazywa się też atomem wodoropodobnym. Czytaj więcej →

Substancja zmieniająca barwę, by pokazać zmianę warunków, najczęściej to, czy roztwór jest kwasowy, czy zasadowy. Czytaj więcej →

Sposób zapisu substancji za pomocą symboli pierwiastków i liczb w indeksie dolnym, które pokazują, jakie pierwiastki zawiera i w jakich proporcjach. Czytaj więcej →

Wzór pokazujący rzeczywistą liczbę atomów każdego pierwiastka w jednej cząsteczce substancji, taki jak C₆H₁₂O₆ dla glukozy. Czytaj więcej →

Najprostszy stosunek liczb całkowitych atomów każdego pierwiastka w związku. Czytaj więcej →

Substancja przyjmująca jony wodorowe (H⁺) lub wytwarzająca w wodzie jony wodorotlenkowe (OH⁻), dająca pH powyżej 7. Zasady rozpuszczalne w wodzie nazywa się ługami (alkaliami). Czytaj więcej →

Mieszanina niejednorodna, w której cząstki większe niż około 1000 nanometrów są rozproszone w cieczy lub gazie, ale opadają, gdy się ją odstawi. Czytaj więcej →

Określa orbitale lub inne stany kwantowe o dokładnie takiej samej energii, takie jak trzy orbitale p jednej podpowłoki. Czytaj więcej →

Reakcja kwasu z zasadą, w której powstaje sól i zwykle woda, a właściwości kwasowe i zasadowe wzajemnie się znoszą. Czytaj więcej →

Substancja zbudowana z dwóch lub więcej różnych pierwiastków połączonych wiązaniami chemicznymi w stałym stosunku, taka jak woda (H₂O) lub chlorek sodu (NaCl). Czytaj więcej →