Formülleriyle birlikte bileşik örnekleri
Bileşik, kimyasal formülünün gösterdiği sabit bir oranda kimyasal olarak bağlanmış iki veya daha fazla elementten oluşan bir maddedir. Bileşiklerin özellikleri elementlerinin özelliklerinden farklıdır ve yalnızca kimyasal tepkimelerle bu elementlere ayrılabilir. İşte evde, vücudunda ve laboratuvarda karşılaştığın yaygın bileşikler.
- Su (H₂O) — Dünya yüzeyinin büyük bölümünü kaplar ve insan vücudunun yarısından fazlasını oluşturur.
- Karbon dioksit (CO₂) — verdiğin nefesteki gazdır ve bitkiler onu fotosentez için kullanır.
- Sodyum klorür (NaCl) — sofra tuzu, sodyum ve klorun iyonik bir bileşiği.
- Glikoz (C₆H₁₂O₆) — bitkilerin ürettiği ve hücrelerinin enerji için kullandığı şeker.
- Sakkaroz (C₁₂H₂₂O₁₁) — şeker kamışından veya şeker pancarından elde edilen sıradan sofra şekeri.
- Amonyak (NH₃) — gübre ve bazı ev temizlik ürünlerinin yapımında kullanılan keskin kokulu bir gaz.
- Metan (CH₄) — doğal gazın ana bileşeni.
- Propan (C₃H₈) — gazlı ızgaralar ve kamp ocakları için yakıt; basınç altında sıvı olarak depolanır.
- Sodyum bikarbonat (NaHCO₃) — pişirme sırasında karbon dioksit açığa çıkaran yemek sodası.
- Kalsiyum karbonat (CaCO₃) — kireç taşı, mermer, tebeşir ve yumurta kabuklarındaki ana bileşik.
- Hidrojen klorür (HCl) — suda çözünerek mide asidinde bulunan hidroklorik asidi oluşturur.
- Sülfürik asit (H₂SO₄) — araba akülerinde ve gübre yapımında kullanılan güçlü bir asit.
- Sodyum hidroksit (NaOH) — sabun yapımında ve gider açıcılarda kullanılan güçlü bir baz olan kostik soda.
- Etanol (C₂H₅OH) — alkollü içeceklerde, el dezenfektanlarında ve bazı yakıtlarda bulunan alkol.
- Asetik asit (CH₃COOH) — sirkeye ekşi tadını ve keskin kokusunu verir.
- Hidrojen peroksit (H₂O₂) — dezenfektan ve ağartıcı; genellikle %3'lük çözelti olarak satılır.
- Karbon monoksit (CO) — yakıtlar yeterli oksijen olmadan yandığında oluşan zehirli, renksiz, kokusuz bir gaz.
- Demir(III) oksit (Fe₂O₃) — pasın ve demir cevheri hematitin ana bileşeni.
- Silisyum dioksit (SiO₂) — çoğu kumun ve sıradan camın ana bileşeni olan kuvars.
- Diazot monoksit (N₂O) — diş hekimlerinin ağrıyı ve kaygıyı hafifletmek için kullandığı, krema kutularında da bulunan gülme gazı.
- Kafein (C₈H₁₀N₄O₂) — kahvede, çayda ve birçok gazlı içecekte bulunan uyarıcı madde.
- Aspirin (C₉H₈O₄) — asetilsalisilik asit, yaygın bir ağrı kesici.
- Sodyum hipoklorit (NaClO) — evde kullanılan klorlu çamaşır suyunun etkin maddesi.
- Magnezyum hidroksit (Mg(OH)₂) — antiasit ve müshil olarak kullanılan magnezya sütü.
- Sodyum florür (NaF) — diş çürüğünü önlemeye yardımcı olmak için birçok diş macununa eklenir.
İyonik ve moleküler bileşikler
Sodyum klorür ve kalsiyum karbonat gibi iyonik bileşikler, bir metal bir ametale elektron aktardığında, kristal örgüde bir arada tutulan iyonlar oluşturarak meydana gelir. Genellikle yüksek erime noktalı sert katılardır. Su, karbon dioksit ve glikoz gibi moleküler (kovalent) bileşikler ise ametal atomları elektron paylaştığında oluşur. Bunların çoğu oda sıcaklığında gaz ya da sıvıdır, ya da erime noktaları oldukça düşük katılardır.
Bileşik mi, karışım mı?
Bir bileşiğin bileşimi her zaman aynıdır: saf suyun her örneği kütlece yaklaşık %11,2 hidrojendir. Tuzlu su gibi bir karışım ise her bir bölümünden daha fazla ya da daha az içerebilir ve bu bölümler kendi özelliklerini korur.