Günlük hayatta kimyasal değişim örnekleri
Kimyasal değişim ya da kimyasal tepkime, bir veya daha fazla maddeyi farklı özelliklere sahip yeni maddelere dönüştürür. Gerçekleştiğine dair işaretler arasında renk değişimi, gaz kabarcıkları, yeni bir koku, ışık, sıcaklık değişimi veya bir sıvıda katı oluşması yer alır. Fiziksel değişimlerin aksine kimyasal değişimleri geri döndürmek genellikle zordur.
- Odun yanması — odun, oksijenle tepkimeye girerek karbon dioksit, su buharı, kül, ısı ve ışık üretir.
- Demirin paslanması — demir, oksijen ve suyla tepkimeye girerek pul pul dökülen, kırmızımsı kahverengi hidratlı demir oksit oluşturur.
- Yumurta kızartmak — ısı, yumurta akındaki proteinleri kalıcı olarak değiştirir ve onu şeffaftan katı beyaza çevirir.
- Kek pişirmek — kabartma tozu, hamuru kabartan karbon dioksit açığa çıkarır ve kabuk kahverengileşir.
- Ekmek kızartmak — yüzeydeki şekerler ve proteinler tepkimeye girerek (Maillard tepkimesi) kahverengi, lezzetli bileşikler oluşturur.
- Yiyeceklerin sindirimi — enzimler nişastayı, proteinleri ve yağları vücudunun emebileceği daha küçük moleküllere ayırır.
- Sütün ekşimesi — bakteriler laktoz şekerini laktik aside dönüştürür; bu da sütün koyulaşmasına ve ekşi tat almasına yol açar.
- Şarap yapımı — maya, üzüm suyundaki şekeri etanole ve karbon dioksite fermente eder.
- Fotosentez — bitkiler ışık enerjisini kullanarak karbon dioksit ve suyu glikoza ve oksijene dönüştürür.
- Hücresel solunum — hücrelerin glikozu parçalamak için oksijen kullanır ve enerji, karbon dioksit ve su açığa çıkar.
- Yemek sodası ve sirke — tepkimeye girerek karbon dioksit gazı, sodyum asetat ve su üretirler.
- Gümüşün kararması — gümüş, havadaki kükürt bileşikleriyle tepkimeye girerek siyah bir gümüş sülfür tabakası oluşturur.
- Bakırın yeşillenmesi — yıllar içinde bakır, hava, su, karbon dioksit ve kükürt bileşikleriyle tepkimeye girerek yeşil bir patina oluşturur.
- Gaz ocağını yakmak — doğal gazdaki metan, oksijenle yanarak karbon dioksit ve su oluşturur.
- Kesilmiş elmanın kahverengileşmesi — meyvedeki bir enzim, havadaki oksijeni kullanarak kahverengi pigmentler üretir.
- Kibrit çakmak — sürtünme, kibrit başındaki kimyasallarla sürtme şeridi arasında bir tepkime başlatır ve alev oluşur.
- Antiasit almak — kalsiyum karbonat mide asidini nötralize ederek kalsiyum klorür, su ve karbon dioksit oluşturur.
- Pil kullanmak — pilin içindeki redoks tepkimeleri, elektronları devre boyunca elektrik akımı olarak iter.
- Işıklı çubuğu kırmak — hidrojen peroksit başka bir kimyasalla tepkimeye girer ve açığa çıkan enerji bir boyanın ışıldamasını sağlar.
- Yiyeceklerin çürümesi — bakteriler ve mantarlar yiyeceği yeni maddelere ayırır, çoğunlukla kötü bir kokuyla.
Kimyasal değişimi fiziksel değişimden nasıl ayırt edersin
Yeni bir madde oluşup oluşmadığını sor. Buzun erimesi ya da şekerin çözünmesi gibi fiziksel bir değişimde madde aynı kalır, yalnızca biçimi veya hâli değişir; bu yüzden onu genellikle basit yollarla geri alabilirsin. Kimyasal bir değişimde ise atomlar yeniden düzenlenerek yeni özelliklere sahip yeni maddelere dönüşür; kâğıt yandığında geriye kalan kül ve duman gibi.
Yukarıda sıralanan işaretler birer ipucudur, kanıt değildir. Kaynayan su da kabarcık oluşturur ve alevde ısıtılan bir metal parlar, ama ikisi de fiziksel değişimdir. Asıl sınama, sonundaki malzemenin başlangıçtaki malzemeden kimyasal olarak farklı olup olmadığıdır.