Fiziksel değişim örnekleri
Fiziksel değişim, bir maddenin biçimini, boyutunu, şeklini veya hâlini onu yeni bir maddeye dönüştürmeden değiştirir. Erime, donma, kaynama, çözünme, kesme ve bükme fiziksel değişimlerdir. Kimyasal bileşim aynı kalır ve birçok fiziksel değişim geri döndürülebilir.
- Buzun erimesi — katı su sıvı suya dönüşür ama hâlâ H₂O'dur.
- Suyun kaynaması — sıvı su, su buharına (buhara) dönüşür.
- Suyun donması — sıvı su, dondurucuda katı buza dönüşür.
- Buharın soğuk bir aynada yoğuşması — su buharı yeniden sıvı damlacıklara dönüşür.
- Kuru buzun süblimleşmesi — katı karbon dioksit önce erimeden doğrudan gaza dönüşür.
- Pencerede kırağı oluşması — su buharı doğrudan buz kristallerine dönüşür (kırağılaşma).
- Bir su birikintisinin kuruması — sıvı su havaya buharlaşır.
- Şekerin suda çözünmesi — şeker dağılır ama hâlâ şekerdir ve suyu buharlaştırmak onu geride bırakır.
- Tuzun suda çözünmesi — tuz, suyu buharlaştırarak geri kazanılabilir.
- Tereyağının sıcak bir tavada erimesi — katıdan sıvıya dönüşür ve soğutulunca yeniden katılaşır.
- Mum balmumunun katılaşması — erimiş mum soğur ve yeniden katı olur.
- Kâğıt kesmek — parçalar daha küçüktür ama hâlâ kâğıttır.
- Alüminyum kutuyu ezmek — şekli değişir, yapıldığı metal değişmez.
- Bir bardağı kırmak — kırık parçalar hâlâ camdır.
- Metali çekiçle ince levha hâline getirmek — metaller dövülebilirdir ve bileşimleri değişmeden şekil değiştirir.
- Lastik bandı germek — şekli değişir ve eski hâline döner.
- Kahve çekirdeklerini öğütmek — büyük parçalar aynı malzemeden küçük parçalara dönüşür.
- Demir çiviyi mıknatıslamak — onu bir mıknatısla sürtmek manyetik bölgelerini hizalar, ancak yeni bir madde oluşmaz.
- Kum ve demir tozunu karıştırmak — ikisi bir mıknatısla yeniden ayrılabilir.
- Islak kili şekillendirmek — yalnızca şekli değişir; ancak fırında pişirmek kimyasal bir değişimdir.
Fiziksel mi, kimyasal değişim mi?
Karar vermek için yeni bir madde oluşup oluşmadığını sor. Buzun erimesi sana yine su verir, bu yüzden fiziksel bir değişimdir; kâğıdın yanması ise kül, duman ve gazlar üretir, bu yüzden kimyasal bir değişimdir. Birçok fiziksel değişimi geri döndürmek kolaydır: suyu yeniden dondurabilir ya da tuzlu suyu buharlaştırıp tuzu geri alabilirsin.
İpuçlarına karşı dikkatli ol. Kabarcıklar, sıcaklık değişimi ya da yeni bir renk, suyun kaynaması veya bir metalin kıpkırmızı parlaması gibi fiziksel değişimlerde de görülebilir. Ayrıca her fiziksel değişimi geri almak kolay değildir: kırık bir bardak hâlâ camdır, ama onu öylece yeniden birleştiremezsin.