Kto odkrył pierwiastki? Odkrywcy wszystkich 118
Ta lista pokazuje, kto odkrył każdy ze 118 pierwiastków i kiedy, od dziesięciu znanych od czasów starożytnych po superciężkie pierwiastki wytwarzane we współczesnych laboratoriach. Przypisanie zasługi za odkrycie nie zawsze jest proste, więc oto jak to zwykle wygląda.
Zidentyfikowanie a wyodrębnienie
Wiele pierwiastków rozpoznano na długo, zanim ktokolwiek trzymał czystą próbkę. Chemicy często wykrywali nowy pierwiastek najpierw jako nieznany tlenek w minerale albo jako nowe linie w widmie, a sam pierwiastek wyodrębniali lata lub dekady później. Hel zauważono w widmie Słońca w 1868 roku, ale na Ziemi zebrano go dopiero w 1895, a fluor, o którego istnieniu wiedziano na długo, zanim Henri Moissan wyodrębnił go w 1886 roku. Tam, gdzie oba kroki dzieliło dużo czasu, notatki do każdego pierwiastka wspominają o obu.
Spory, zespoły i potwierdzenie
Niektóre pierwiastki znajdowało niezależnie kilka osób, co prowadziło do sporów o pierwszeństwo; tlen, na przykład, otrzymali niemal w tym samym czasie zarówno Carl Wilhelm Scheele, jak i Joseph Priestley. Od lat 40. XX wieku nowe pierwiastki wytwarzają duże zespoły w laboratoriach takich jak Berkeley w Kalifornii, Dubna w Rosji, GSI w Darmstadt w Niemczech i RIKEN w Japonii, więc zasługa przypada grupom, a nie jednostkom. Dziś każde zgłoszenie nowego pierwiastka rozpatruje wspólna grupa robocza IUPAC i IUPAP, międzynarodowych unii chemii i fizyki, a dopiero po potwierdzeniu zgłoszenia odkrywcy są zapraszani do zaproponowania nazwy.
Kto odkrył każdy pierwiastek
Kliknij nagłówek kolumny, aby posortować.
| Odkrywca | |||
|---|---|---|---|
| 6 | Węgiel | Starożytny | Węgiel jest znany od starożytności w postaci węgla drzewnego i sadzy. Antoine Lavoisier wymienił go jako pierwiastek chemiczny w 1789 roku, a w 1797 roku Smithson Tennant wykazał, że diament jest zbudowany z czystego węgla. |
| 16 | Siarka | Starożytny | Siarka jest znana od starożytności, kiedy nazywano ją brimstone (siarą); występuje naturalnie w postaci żółtych kryształów w pobliżu wulkanów i gorących źródeł. Antoine Lavoisier rozpoznał ją jako pierwiastek chemiczny i włączył do swojej listy pierwiastków z 1789 roku. |
| 26 | Żelazo | Starożytny | Żelazo jest znane od starożytności; najwcześniejsze przedmioty żelazne, takie jak paciorki znalezione w starożytnych egipskich grobach, wykonano z meteorytów żelaznych. Ludzie nauczyli się wytapiać żelazo z rudy ponad 3000 lat temu, co zapoczątkowało epokę żelaza. |
| 29 | Miedź | Starożytny | Miedź jest znana od starożytności i była jednym z pierwszych metali używanych przez ludzi, ponieważ występuje w przyrodzie w postaci samorodków czystego metalu. Przedmioty miedziane sprzed około 10 000 lat znaleziono na Bliskim Wschodzie. |
| 47 | Srebro | Starożytny | Srebro jest znane od czasów starożytnych i od tysięcy lat wydobywa się je oraz przerabia na ozdoby, zastawę stołową i monety. Jego symbol, Ag, pochodzi od łacińskiego słowa argentum. |
| 50 | Cyna | Starożytny | Cyna jest znana od czasów starożytnych, a jej główną rudę, kasyteryt, wytapiano już tysiące lat temu. Jej symbol, Sn, pochodzi od łacińskiego słowa stannum. |
| 51 | Antymon | Starożytny | Antymon i jego związki są znane od czasów starożytnych. Jego symbol, Sb, pochodzi od łacińskiej nazwy stibium. |
| 79 | Złoto | Starożytny | Złoto jest znane od czasów starożytnych; jest jednym z niewielu metali występujących w przyrodzie w stanie czystym, w postaci samorodków i płatków, więc było jednym z pierwszych metali używanych przez ludzi. Jego symbol, Au, pochodzi od łacińskiego słowa aurum. |
| 80 | Rtęć | Starożytny | Rtęć jest znana od czasów starożytnych i była używana przez dawne kultury chińską, indyjską, egipską, grecką i rzymską, a także przez alchemików. Jej symbol, Hg, pochodzi od łacińskiej nazwy hydrargyrum, od greckiego określenia „wodne srebro”. |
| 82 | Ołów | Starożytny | Ołów jest znany od czasów prehistorycznych, więc jego odkrywca jest nieznany. Łatwo go wytopić z głównej rudy, galeny, a ludzie wytwarzali przedmioty z ołowiu kilka tysięcy lat temu. |
| 33 | Arsen | 1250 | Związki arsenu, takie jak żółty minerał orpiment, były znane w starożytności, ale tradycyjnie uważa się, że niemiecki uczony Albert Wielki jako pierwszy wyodrębnił ten pierwiastek około 1250 roku. |
| 15 | Fosfor | 1669 | Niemiecki alchemik Hennig Brand odkrył fosfor w Hamburgu w 1669 roku, odparowując duże ilości moczu w poszukiwaniu kamienia filozoficznego. Świecącą substancją, którą otrzymał, był biały fosfor. |
| 27 | Kobalt | 1735 | Szwedzki chemik Georg Brandt rozpoznał kobalt około 1735 roku, badając, dlaczego niektóre rudy nadawały szkłu głęboki niebieski kolor. Wykazał, że kolor pochodzi od nowego metalu, a nie od bizmutu, jak wówczas sądzono. |
| 78 | Platyna | 1735 | Platynę wykorzystywały rdzenne ludy Ameryki Południowej na długo, zanim dowiedzieli się o niej Europejczycy. Hiszpański oficer marynarki Antonio de Ulloa natknął się na nią w 1735 roku podczas wyprawy do Ameryki Południowej, a jego opis, opublikowany w 1748 roku, wprowadził ją do europejskiej nauki. |
| 30 | Cynk | 1746 | Niemieckiemu chemikowi Andreasowi Sigismundowi Marggrafowi przypisuje się wyodrębnienie cynku i rozpoznanie go jako pierwiastka w 1746 roku, przez ogrzewanie rudy galmanu z węglem. Metaliczny cynk wytwarzano jednak znacznie wcześniej w Indiach i Chinach. |
| 28 | Nikiel | 1751 | Szwedzki mineralog Axel Fredrik Cronstedt odkrył nikiel w 1751 roku, próbując wydobyć miedź z czerwonawej rudy, którą górnicy nazywali kupfernickel, czyli „miedziany demon”. Ruda wyglądała jak ruda miedzi, ale nie dawała miedzi, a Cronstedt wykazał, że zawiera nowy metal. |
| 83 | Bizmut | 1753 | Bizmut był znany w średniowieczu, ale często mylono go z ołowiem i cyną. W 1753 roku francuski chemik Claude François Geoffroy wykazał, że jest to odrębny pierwiastek. |
| 12 | Magnez | 1755 | Szkocki chemik Joseph Black rozpoznał magnez jako pierwiastek w 1755 roku, wykazując, że magnezja (tlenek magnezu) różni się od wapna. Humphry Davy po raz pierwszy wyodrębnił ten metal w 1808 roku metodą elektrolizy. |
| 1 | Wodór | 1766 | Angielski uczony Henry Cavendish rozpoznał wodór jako odrębną substancję w 1766 roku, wytwarzając go w reakcji metali z kwasami i nazywając „powietrzem palnym”. Antoine Lavoisier nadał mu później nazwę wodór, oznaczającą „tworzący wodę”, po tym jak wykazał, że spala się, tworząc wodę. |
| 7 | Azot | 1772 | Szkocki lekarz Daniel Rutherford odkrył azot w 1772 roku w Edynburgu, wyodrębniając tę część powietrza, która nie podtrzymywała palenia ani oddychania, i nazywając ją „powietrzem szkodliwym”. Carl Wilhelm Scheele, Henry Cavendish i Joseph Priestley badali ten gaz niezależnie mniej więcej w tym samym czasie. |
| 8 | Tlen | 1774 | Joseph Priestley odkrył tlen w 1774 roku w Anglii, skupiając światło słoneczne na tlenku rtęci(II) i zbierając wydzielający się gaz. Carl Wilhelm Scheele otrzymał go niezależnie nieco wcześniej, ale opublikował później, a nazwę tlenowi nadał Antoine Lavoisier. |
| 17 | Chlor | 1774 | Szwedzki chemik Carl Wilhelm Scheele po raz pierwszy wytworzył gazowy chlor w 1774 roku w reakcji kwasu solnego z minerałem piroluzytem (tlenkiem manganu(IV)), ale uważał, że jest to związek zawierający tlen. Humphry Davy wykazał w 1810 roku, że jest to pierwiastek, i nadał mu nazwę. |
| 25 | Mangan | 1774 | Carl Wilhelm Scheele rozpoznał mangan jako nowy pierwiastek w 1774 roku, a jego współpracownik Johan Gottlieb Gahn wyodrębnił go w tym samym roku w Szwecji, ogrzewając tlenek manganu(IV) (piroluzyt) z węglem. |
| 42 | Molibden | 1778 | Szwedzki chemik Carl Wilhelm Scheele wykazał w 1778 roku, że miękki minerał molibdenit, dotąd mylony z grafitem, zawiera nowy pierwiastek. Peter Jacob Hjelm po raz pierwszy wyodrębnił metal w 1781 roku, ogrzewając jego tlenek z węglem. |
| 52 | Tellur | 1782 | Austriacki mineralog Franz-Joseph Müller von Reichenstein odkrył tellur w 1782 roku w rudzie złota z Transylwanii. Niemiecki chemik Martin Heinrich Klaproth potwierdził to w 1798 roku i nazwał go od tellus, łacińskiego słowa oznaczającego Ziemię. |
| 74 | Wolfram | 1783 | Hiszpańscy bracia Juan José i Fausto Elhuyar po raz pierwszy wyodrębnili wolfram w 1783 roku w Bergarze w Hiszpanii, redukując węglem drzewnym kwas otrzymany z minerału wolframitu. Dwa lata wcześniej Carl Wilhelm Scheele wykazał, że minerał zwany dziś scheelitem zawiera nowy kwas. |
| 40 | Cyrkon | 1789 | Niemiecki chemik Martin Heinrich Klaproth odkrył cyrkon w 1789 roku w Berlinie, wykrywając jego tlenek w próbce kamienia szlachetnego cyrkonu z Sri Lanki. Jöns Jacob Berzelius po raz pierwszy wyodrębnił zanieczyszczony metal w 1824 roku. |
| 92 | Uran | 1789 | Niemiecki chemik Martin Heinrich Klaproth odkrył uran w Berlinie w 1789 roku, analizując minerał zwany blendą smolistą, choć to, co wyodrębnił, było w rzeczywistości tlenkiem. Francuski chemik Eugène-Melchior Péligot po raz pierwszy wyodrębnił sam metal w 1841 roku. |
| 38 | Stront | 1790 | W 1790 roku Adair Crawford i William Cruickshank stwierdzili, że minerał z kopalni ołowiu w pobliżu Strontian w Szkocji zawiera nową „ziemię”. Humphry Davy po raz pierwszy wyodrębnił ten metal w 1808 roku w drodze elektrolizy. |
| 22 | Tytan | 1791 | Kornwalijski duchowny i amator mineralog William Gregor odkrył tytan w 1791 roku w czarnym piasku ze strumienia w Kornwalii w Anglii. Niemiecki chemik Martin Heinrich Klaproth znalazł go niezależnie w 1795 roku w minerale rutylu i nazwał go od Tytanów z mitologii greckiej. |
| 39 | Itr | 1794 | Fiński chemik Johan Gadolin odkrył itr w 1794 roku, wykrywając nowy tlenek (później nazwany itrią) w czarnym minerale z kamieniołomu w Ytterby koło Sztokholmu. Friedrich Wöhler wyodrębnił zanieczyszczony metal w 1828 roku. |
| 24 | Chrom | 1797 | Francuski chemik Louis-Nicolas Vauquelin odkrył chrom w 1797 roku w krokoicie, jaskrawopomarańczowoczerwonym minerale z Syberii. Metal wyodrębnił w następnym roku, ogrzewając jego tlenek z węglem drzewnym. |
| 4 | Beryl | 1798 | Francuski chemik Louis-Nicolas Vauquelin odkrył beryl w 1798 roku jako tlenek w minerałach berylu i szmaragdzie. Sam metal został po raz pierwszy wyodrębniony w 1828 roku, niezależnie przez Friedricha Wöhlera i Antoine'a Bussy'ego. |
| 23 | Wanad | 1801 | Andrés Manuel del Río znalazł wanad w meksykańskiej rudzie ołowiu w 1801 roku, ale dał się przekonać, że to tylko nieczysty chrom. Nils Gabriel Sefström odkrył go ponownie w Szwecji w 1830 roku i nazwał od Vanadís, jednego z imion nordyckiej bogini Freyi. |
| 41 | Niob | 1801 | Angielski chemik Charles Hatchett odkrył niob w 1801 roku w próbce minerału przysłanej do Anglii z Ameryki Północnej i nazwał go kolumbem. Ponieważ jest bardzo podobny do tantalu, jego odrębność była przez dziesięciolecia kwestionowana, a niemiecki chemik Heinrich Rose nadał mu nazwę niob w 1844 roku. |
| 46 | Pallad | 1802 | Angielski chemik William Hyde Wollaston odkrył pallad w 1802 roku, oczyszczając rudę platyny z Ameryki Południowej. Najpierw anonimowo wystawił go na sprzedaż w londyńskim sklepie, co skłoniło niektórych chemików do podejrzeń o mistyfikację, zanim ujawnił, że jest jego odkrywcą. |
| 73 | Tantal | 1802 | Szwedzki chemik Anders Gustaf Ekeberg odkrył tantal w 1802 roku w Uppsali w minerałach ze Szwecji i Finlandii. Nazwał go od Tantala z mitologii greckiej, częściowo dlatego, że jego tlenek nie mógł „pić” kwasu, tak jak Tantal nigdy nie mógł napić się otaczającej go wody. |
| 58 | Cer | 1803 | Cer odkryli w 1803 roku Jöns Jacob Berzelius i Wilhelm Hisinger w Szwecji oraz niezależnie Martin Heinrich Klaproth w Niemczech w minerale zwanym dziś cerytem. Czysty metal wyodrębniono dopiero w 1875 roku. |
| 76 | Osm | 1803 | Angielski chemik Smithson Tennant odkrył osm w 1803 roku w Londynie w czarnej pozostałości po rozpuszczeniu rudy platyny w wodzie królewskiej; w tej samej pozostałości znalazł iryd. |
| 77 | Iryd | 1803 | Angielski chemik Smithson Tennant odkrył iryd w 1803 roku w Londynie w nierozpuszczalnej pozostałości po rozpuszczeniu rudy platyny w wodzie królewskiej. Nazwał go od Iris, greckiej bogini tęczy, ponieważ jego sole mają tak wiele barw. |
| 45 | Rod | 1804 | Angielski chemik William Hyde Wollaston odkrył rod w Londynie wkrótce po palladzie i ogłosił to w 1804 roku. Znalazł go po rozpuszczeniu południowoamerykańskiej rudy platyny w wodzie królewskiej i usunięciu platyny oraz palladu. |
| 11 | Sód | 1807 | Humphry Davy po raz pierwszy wyodrębnił sód w 1807 roku w Royal Institution w Londynie, przepuszczając prąd elektryczny przez stopiony wodorotlenek sodu (sodę kaustyczną). Potas wyodrębnił w ten sam sposób zaledwie kilka dni wcześniej. |
| 19 | Potas | 1807 | Humphry Davy wyodrębnił potas w 1807 roku w Royal Institution w Londynie, przepuszczając prąd elektryczny przez stopiony potaż (wodorotlenek potasu). Był to pierwszy metal wyodrębniony kiedykolwiek metodą elektrolizy. |
| 5 | Bor | 1808 | Bor po raz pierwszy wyodrębniono w nieczystej postaci w 1808 roku, dzięki francuskim chemikom Josephowi Louisowi Gay-Lussacowi i Louisowi Jacques'owi Thénardowi oraz, niezależnie, Humphry'emu Davy'emu w Londynie, wszyscy pracowali na kwasie borowym. Bardzo czysty bor otrzymano dopiero na początku XX wieku. |
| 20 | Wapń | 1808 | Humphry Davy wyodrębnił wapń w 1808 roku w Londynie, przez elektrolizę mieszaniny wapna i tlenku rtęci(II). Samo wapno, związek wapnia, było używane w budownictwie od starożytności. |
| 56 | Bar | 1808 | Angielski chemik Humphry Davy po raz pierwszy wyodrębnił metaliczny bar w 1808 roku w Londynie w drodze elektrolizy związków baru. Carl Wilhelm Scheele rozpoznał jego tlenek, barytę, jako nową substancję już w 1774 roku. |
| 53 | Jod | 1811 | Francuski chemik Bernard Courtois odkrył jod w 1811 roku, wydobywając substancje chemiczne z popiołu wodorostów w celu otrzymania saletry, gdy po dodaniu kwasu siarkowego wydzieliły się fioletowe pary. Jego nazwa pochodzi od greckiego iodes, oznaczającego „fioletowy”. |
| 3 | Lit | 1817 | Johan August Arfwedson odkrył lit w 1817 roku, analizując minerał petalit w laboratorium Jönsa Jacoba Berzeliusa w Sztokholmie. Sam metal został po raz pierwszy wyodrębniony w 1821 roku przez Williama Thomasa Brande'a metodą elektrolizy. |
| 34 | Selen | 1817 | Szwedzcy chemicy Jöns Jacob Berzelius i Johan Gottlieb Gahn odkryli selen w 1817 roku w czerwonawym szlamie z zakładu kwasu siarkowego w Gripsholm w Szwecji. Berzelius początkowo pomylił go z tellurem. |
| 48 | Kadm | 1817 | Niemiecki chemik Friedrich Stromeyer odkrył kadm w 1817 roku w Getyndze, badając próbkę węglanu cynku, który żółkł po ogrzaniu, choć nie zawierał żelaza. Nazwał go od cadmia, łacińskiej nazwy rudy cynku zwanej kalaminem. |
| 14 | Krzem | 1823 | Szwedzkiemu chemikowi Jönsowi Jacobowi Berzeliusowi przypisuje się wyodrębnienie krzemu w 1823 roku w Sztokholmie, przez ogrzewanie heksafluorokrzemianu potasu z metalicznym potasem. |
| 13 | Glin | 1825 | Duński fizyk Hans Christian Ørsted otrzymał pierwszy nieczysty glin w 1825 roku w Kopenhadze, w reakcji chlorku glinu z amalgamatem potasu. Friedrich Wöhler ulepszył tę metodę w 1827 roku i otrzymał czystszy metal. |
| 35 | Brom | 1826 | Francuski chemik Antoine-Jérôme Balard odkrył brom w 1826 roku, badając popiół wodorostów i solankę z słonych bagien Montpellier. W Niemczech Carl Löwig wyodrębnił go niezależnie nieco wcześniej, ale opublikował wyniki później. |
| 90 | Tor | 1829 | Szwedzki chemik Jöns Jacob Berzelius zidentyfikował tor w 1829 roku w czarnym minerale z norweskiej wyspy, zwanym dziś torytem. Nazwał go od Thora, nordyckiego boga piorunów. |
| 57 | Lantan | 1839 | Szwedzki chemik Carl Gustaf Mosander odkrył lantan w 1839 roku w Sztokholmie, gdy znalazł nowy tlenek ukryty w próbce azotanu ceru. Nazwał go od greckiego lanthanein, oznaczającego „leżeć w ukryciu”. |
| 65 | Terb | 1843 | Szwedzki chemik Carl Gustaf Mosander odkrył terb w 1843 roku w Sztokholmie, gdy rozdzielił itrię, tlenek z minerału gadolinitu, na trzy frakcje. |
| 68 | Erb | 1843 | Szwedzki chemik Carl Gustaf Mosander odkrył erb w 1843 roku w Sztokholmie, rozdzielając na frakcje itrię, tlenek z minerału gadolinitu. Nazwano go od Ytterby, szwedzkiej wioski, w której znaleziono gadolinit. |
| 44 | Ruten | 1844 | Rosyjski chemik Karl Ernst Claus odkrył ruten w 1844 roku na Uniwersytecie Kazańskim, badając pozostałości po wyodrębnieniu platyny z rudy z Uralu. |
| 55 | Cez | 1860 | Robert Bunsen i Gustav Kirchhoff odkryli cez w 1860 roku w Heidelbergu w Niemczech, dostrzegając dwie jasne niebieskie linie w widmie wody mineralnej, co czyni go pierwszym pierwiastkiem wykrytym za pomocą spektroskopu. Jego nazwa pochodzi od łacińskiego caesius, oznaczającego „błękitny”. |
| 37 | Rubid | 1861 | Niemieccy uczeni Robert Bunsen i Gustav Kirchhoff odkryli rubid w 1861 roku w Heidelbergu, używając nowo wynalezionego spektroskopu do badania minerału lepidolitu. Nazwali go od łacińskiego rubidus, oznaczającego „głęboko czerwony”, od koloru jego najjaśniejszych linii widmowych. |
| 81 | Tal | 1861 | William Crookes odkrył tal w Anglii w 1861 roku, gdy zobaczył jasnozieloną linię w widmie pozostałości z zakładu produkcji kwasu siarkowego. Jego nazwa pochodzi od greckiego thallos, oznaczającego „zielony pęd”. |
| 49 | Ind | 1863 | Niemieccy chemicy Ferdinand Reich i Theodor Richter odkryli ind w 1863 roku w Akademii Górniczej we Freibergu, szukając za pomocą spektroskopu talu w rudzie cynku. Nazwali go od jasnej, indygowo-niebieskiej linii widocznej w jego widmie. |
| 2 | Hel | 1868 | Hel odkryto w 1868 roku, gdy astronomowie Pierre Janssen i Norman Lockyer zaobserwowali niewyjaśnioną żółtą linię w widmie Słońca, a Lockyer zaproponował, że pochodzi ona od nowego pierwiastka. William Ramsay po raz pierwszy wyodrębnił hel na Ziemi w 1895 roku z minerału uranu zwanego kleweitem. |
| 31 | Gal | 1875 | Francuski chemik Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran odkrył gal w 1875 roku metodą spektroskopii, dostrzegając dwie nowe fioletowe linie w próbce rudy cynku. Metal wyodrębnił przez elektrolizę jeszcze w tym samym roku i nazwał go od Gallia, łacińskiej nazwy Francji. |
| 67 | Holm | 1878 | Szwajcarscy chemicy Marc Delafontaine i Jacques-Louis Soret wykryli holm spektroskopowo w Genewie w 1878 roku, a szwedzki chemik Per Teodor Cleve niezależnie wydzielił go z tlenku erbu w 1879 roku. Cleve nazwał go od Holmia, łacińskiej nazwy Sztokholmu. |
| 70 | Iterb | 1878 | Szwajcarski chemik Jean Charles Galissard de Marignac odkrył iterb w 1878 roku w Genewie, wydzielając go z tlenku erbu, i nazwał go od szwedzkiej wioski Ytterby. W 1907 roku wykazano, że jego iterb zawierał jeszcze jeden pierwiastek, lutet. |
| 21 | Skand | 1879 | Szwedzki chemik Lars Fredrik Nilson odkrył skand w 1879 roku w Uppsali, znajdując go w rzadkich minerałach euksenicie i gadolinicie, i nazwał go od Skandynawii. Czysty metal otrzymano dopiero w 1937 roku. |
| 62 | Samar | 1879 | Francuski chemik Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran odkrył samar w Paryżu w 1879 roku za pomocą spektroskopii ekstraktu z minerału samarskitu. Samarskit nazwano od rosyjskiego urzędnika górniczego Wasilija Samarskiego-Bychowca, przez co samar jest pierwszym pierwiastkiem nazwanym, pośrednio, od osoby. |
| 69 | Tul | 1879 | Szwedzki chemik Per Teodor Cleve odkrył tul w 1879 roku w Uppsali, wydzielając go z zanieczyszczonego tlenku erbu. |
| 64 | Gadolin | 1880 | Szwajcarski chemik Jean Charles Galissard de Marignac wykrył gadolin w 1880 roku w Genewie, a Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran wyodrębnił czystszą postać jego tlenku w 1886 roku. Nazwano go od minerału gadolinitu, upamiętniającego fińskiego chemika Johana Gadolina. |
| 59 | Prazeodym | 1885 | Austriacki chemik Carl Auer von Welsbach odkrył prazeodym w 1885 roku w Wiedniu, gdy rozdzielił substancję zwaną didymem, długo uważaną za jeden pierwiastek, na dwa: prazeodym i neodym. |
| 60 | Neodym | 1885 | Austriacki chemik Carl Auer von Welsbach odkrył neodym w Wiedniu w 1885 roku, gdy rozdzielił didym na dwa pierwiastki. Jego nazwa oznacza „nowy bliźniak”. |
| 9 | Fluor | 1886 | Francuski chemik Henri Moissan po raz pierwszy wyodrębnił fluor w 1886 roku w Paryżu, przez elektrolizę wodorofluorku potasu rozpuszczonego w ciekłym fluorowodorze. To osiągnięcie przyczyniło się do przyznania mu w 1906 roku Nagrody Nobla z chemii. |
| 32 | German | 1886 | Niemiecki chemik Clemens Winkler odkrył german w 1886 roku we Freibergu w Saksonii, analizując nowo znaleziony minerał srebra zwany argyrodytem. Nazwał go od swojego kraju, Niemiec. |
| 66 | Dysproz | 1886 | Francuski chemik Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran odkrył dysproz w Paryżu w 1886 roku, po żmudnym wydzieleniu jego tlenku z tlenku holmu. |
| 18 | Argon | 1894 | Lord Rayleigh i William Ramsay odkryli argon w 1894 roku w Londynie, po zauważeniu, że azot pozyskany z powietrza jest nieco gęstszy niż azot otrzymany ze związków chemicznych. Usunęli azot i tlen z próbki powietrza i stwierdzili, że pozostał niereaktywny gaz. |
| 10 | Neon | 1898 | William Ramsay i Morris Travers odkryli neon w 1898 roku w University College London, powoli odparowując skroplone powietrze i badając gazy, które się wydzielały. Jego nazwa pochodzi od greckiego neos, oznaczającego „nowy”. |
| 36 | Krypton | 1898 | William Ramsay i Morris Travers odkryli krypton w 1898 roku w University College London, odparowując skroplone powietrze i badając niewielką pozostałość. Nazwali go od greckiego kryptos, oznaczającego „ukryty”. |
| 54 | Ksenon | 1898 | Szkocki chemik William Ramsay i angielski chemik Morris Travers odkryli ksenon w Londynie w 1898 roku w pozostałości po odparowaniu skroplonego powietrza. Jego nazwa pochodzi od greckiego xenos, oznaczającego „obcy”. |
| 84 | Polon | 1898 | Maria i Pierre Curie odkryli polon w Paryżu w 1898 roku, badając rudę uranu zwaną blendą smolistą. Maria Curie nazwała go od swojej ojczyzny, Polski. |
| 88 | Rad | 1898 | Maria i Pierre Curie, współpracując z Gustave'em Bémontem, ogłosili odkrycie radu w Paryżu w 1898 roku po znalezieniu nowej substancji promieniotwórczej w rudzie zwanej blendą smolistą. Nazwa pochodzi od łacińskiego radius, oznaczającego „promień”. |
| 86 | Radon | 1899 | W 1899 roku Ernest Rutherford i Robert Owens z Uniwersytetu McGilla w Montrealu zauważyli promieniotwórczy gaz wydzielany przez związki toru, a w 1900 roku Friedrich Ernst Dorn w Niemczech znalazł podobny gaz wydzielany przez rad. Nazwa radon pochodzi od radu. |
| 89 | Aktyn | 1899 | Francuski chemik André-Louis Debierne odkrył aktyn w Paryżu w 1899 roku w pozostałościach po blendzie smolistej, które zostały po wyodrębnieniu radu przez Curie, a Friedrich Oskar Giesel znalazł go niezależnie w 1902 roku. Jego nazwa pochodzi od greckiego aktis, oznaczającego „promień” lub „wiązka”. |
| 63 | Europ | 1901 | Francuski chemik Eugène-Anatole Demarçay odkrył europ w 1901 roku w Paryżu, wydzielając go z próbek samaru, w których podejrzewał obecność nieznanego pierwiastka. |
| 71 | Lutet | 1907 | Francuski chemik Georges Urbain odkrył lutet w Paryżu w 1907 roku, wykazując, że iterb jest mieszaniną dwóch pierwiastków; Carl Auer von Welsbach i Charles James wydzielili go niezależnie mniej więcej w tym samym czasie. Urbain nazwał go od Lutetii, rzymskiej nazwy Paryża. |
| 91 | Protaktyn | 1913 | Kasimir Fajans i Oswald Göhring zidentyfikowali krótko żyjący izotop protaktynu w Niemczech w 1913 roku i nazwali go brewium; w latach 1917 i 1918 Otto Hahn i Lise Meitner w Berlinie oraz niezależnie Frederick Soddy i John Cranston w Wielkiej Brytanii znaleźli dłużej żyjący protaktyn-231. Nazwa oznacza „przed aktynem”, ponieważ rozpada się on na aktyn. |
| 72 | Hafn | 1923 | Holenderski fizyk Dirk Coster i węgierski chemik George de Hevesy odkryli hafn w 1923 roku w Kopenhadze, wykrywając go w rudzie cyrkonu za pomocą spektroskopii rentgenowskiej. Nazwano go od Hafnii, łacińskiej nazwy Kopenhagi. |
| 75 | Ren | 1925 | Niemieccy chemicy Walter Noddack, Ida Tacke (późniejsza Ida Noddack) i Otto Berg odkryli ren w 1925 roku, wykrywając go za pomocą spektroskopii rentgenowskiej w rudzie platyny i minerale kolumbicie. Nazwali go od rzeki Ren, po łacinie Rhenus. |
| 43 | Technet | 1937 | Włoscy naukowcy Emilio Segrè i Carlo Perrier zidentyfikowali technet w 1937 roku na Uniwersytecie w Palermo w kawałku molibdenu, który został zbombardowany deuteronami w cyklotronie Ernesta Lawrence'a w Berkeley w Kalifornii. Był to pierwszy pierwiastek otrzymany sztucznie, dlatego jego nazwa pochodzi od greckiego technetos, oznaczającego „sztuczny”. |
| 87 | Frans | 1939 | Marguerite Perey odkryła frans w 1939 roku w Instytucie Curie w Paryżu, oczyszczając próbki aktynu. Nazwała go od swojego kraju ojczystego, Francji. |
| 85 | Astat | 1940 | Dale Corson, Kenneth MacKenzie i Emilio Segrè po raz pierwszy otrzymali astat w 1940 roku na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, bombardując bizmut cząstkami alfa. Jego nazwa pochodzi od greckiego astatos, oznaczającego „niestabilny”. |
| 93 | Neptun | 1940 | Edwin McMillan i Philip Abelson otrzymali neptun w 1940 roku na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, bombardując uran neutronami. Nazwano go od planety Neptun, następnej planety za Uranem. |
| 94 | Pluton | 1940 | Glenn Seaborg, Edwin McMillan, Joseph Kennedy i Arthur Wahl po raz pierwszy otrzymali pluton pod koniec 1940 roku na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, bombardując uran deuteronami. Nazwano go od Plutona, uważanego wówczas za następną planetę za Neptunem. |
| 95 | Ameryk | 1944 | Glenn Seaborg, Ralph James, Leon Morgan i Albert Ghiorso po raz pierwszy otrzymali ameryk w 1944 roku w wojennym Laboratorium Metalurgicznym Uniwersytetu w Chicago. Nazwano go od Ameryk, tak jak europ, pierwiastek nad nim, nazwano od Europy. |
| 96 | Kiur | 1944 | Glenn Seaborg, Ralph James i Albert Ghiorso po raz pierwszy otrzymali kiur w 1944 roku, bombardując pluton cząstkami alfa w cyklotronie w Berkeley, a zidentyfikowali go na Uniwersytecie w Chicago. Nazwano go na cześć Marii i Pierre'a Curie. |
| 61 | Promet | 1945 | Jacob Marinsky, Lawrence Glendenin i Charles Coryell zidentyfikowali promet w 1945 roku w Clinton Laboratories (dziś Oak Ridge National Laboratory) w Tennessee, wydzielając go z produktów rozszczepienia uranu. Nazwano go od Prometeusza, tytana, który ukradł ogień bogom. |
| 97 | Berkel | 1949 | Stanley Thompson, Albert Ghiorso i Glenn Seaborg po raz pierwszy otrzymali berkel w grudniu 1949 roku na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, bombardując ameryk cząstkami alfa. Nazwano go od miasta Berkeley, tak jak terb, pierwiastek nad nim, nazwano od szwedzkiej wioski Ytterby. |
| 98 | Kaliforn | 1950 | Stanley Thompson, Kenneth Street Jr., Albert Ghiorso i Glenn Seaborg po raz pierwszy otrzymali kaliforn w 1950 roku na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, bombardując kiur cząstkami alfa. Nazwano go od stanu Kalifornia i jego uniwersytetu. |
| 99 | Einstein | 1952 | Zespół pod kierunkiem Alberta Ghiorso w Berkeley, współpracujący z naukowcami z Argonne i Los Alamos, zidentyfikował einstein w 1952 roku w pozostałościach po „Ivy Mike”, pierwszej pełnoskalowej próbie bomby wodorowej na Pacyfiku. Nazwano go od Alberta Einsteina. |
| 100 | Ferm | 1952 | Zespół Alberta Ghiorso w Berkeley, współpracujący z naukowcami z Argonne i Los Alamos, znalazł ferm w 1952 roku w pozostałościach po próbie bomby wodorowej „Ivy Mike”. Nazwano go od włosko-amerykańskiego fizyka Enrica Fermiego. |
| 101 | Mendelew | 1955 | Albert Ghiorso, Bernard Harvey, Gregory Choppin, Stanley Thompson i Glenn Seaborg po raz pierwszy otrzymali mendelew w 1955 roku w Berkeley, bombardując einstein cząstkami alfa. Nazwano go od Dmitrija Mendelejewa, twórcy układu okresowego. |
| 102 | Nobel | 1958 | Zespół pracujący w Instytucie Fizyki im. Nobla w Sztokholmie zgłosił odkrycie noblu w 1957 roku, ale nie udało się go potwierdzić; zespół Alberta Ghiorso w Berkeley zgłosił go w 1958 roku, a prace w Dubnej w Związku Radzieckim w latach 60. ostatecznie ustaliły jego właściwości. Nazwa upamiętnia Alfreda Nobla. |
| 103 | Lorens | 1961 | Albert Ghiorso, Torbjørn Sikkeland, Almon Larsh i Robert Latimer po raz pierwszy zgłosili lorens w 1961 roku w Berkeley, bombardując kaliforn jonami boru, a prace w Dubnej w kolejnych latach pomogły go potwierdzić. Nazwano go od Ernesta Lawrence'a, wynalazcy cyklotronu. |
| 104 | Rutherford | 1964 | Zespół pod kierunkiem Gieorgija Fleriowa w Zjednoczonym Instytucie Badań Jądrowych w Dubnej w Związku Radzieckim zgłosił rutherford po raz pierwszy w 1964 roku, a grupa Alberta Ghiorso w Berkeley w 1969 roku; zasługi są dzielone. Nazwano go od Ernesta Rutherforda, pioniera badań nad jądrem atomowym. |
| 105 | Dubn | 1967 | Zespół Gieorgija Fleriowa w Dubnej w Związku Radzieckim po raz pierwszy zgłosił oznaki dubnu w 1967 roku, bombardując ameryk neonem, a zespół Alberta Ghiorso w Berkeley zgłosił go w 1970 roku; zasługi są dzielone. Nazwano go od Dubnej, rosyjskiego miasta, w którym mieści się Zjednoczony Instytut Badań Jądrowych. |
| 106 | Seaborg | 1974 | Zespół kierowany przez Alberta Ghiorso i Kennetha Hulet w Berkeley oraz w Lawrence Livermore National Laboratory otrzymał seaborg w 1974 roku, bombardując kaliforn jonami tlenu. Nazwano go od chemika Glenna Seaborga. |
| 107 | Bohr | 1981 | Zespół kierowany przez Petera Armbrustera i Gottfrieda Münzenberga w GSI w Darmstadt w Niemczech po raz pierwszy przekonująco otrzymał bohr w 1981 roku, bombardując bizmut jonami chromu. Nazwano go od duńskiego fizyka Nielsa Bohra. |
| 109 | Meitner | 1982 | Zespół Petera Armbrustera i Gottfrieda Münzenberga w GSI w Darmstadt w Niemczech otrzymał meitner w 1982 roku, bombardując bizmut jonami żelaza. Nazwano go od austriacko-szwedzkiej fizyczki Lise Meitner, współodkrywczyni rozszczepienia jądra. |
| 108 | Has | 1984 | Zespół Petera Armbrustera i Gottfrieda Münzenberga w GSI w Darmstadt w Niemczech otrzymał has w 1984 roku, bombardując ołów jonami żelaza. Nazwano go od niemieckiego kraju związkowego Hesja, którego łacińska nazwa to Hassia. |
| 110 | Darmstadt | 1994 | Zespół kierowany przez Sigurda Hofmanna w GSI w Darmstadt w Niemczech po raz pierwszy otrzymał darmstadt w 1994 roku, bombardując ołów jonami niklu. Nazwano go od miasta Darmstadt, siedziby GSI. |
| 111 | Rentgen | 1994 | Zespół Sigurda Hofmanna w GSI w Darmstadt w Niemczech po raz pierwszy otrzymał rentgen w 1994 roku, bombardując bizmut jonami niklu. Nazwano go od Wilhelma Röntgena, odkrywcy promieni rentgenowskich. |
| 112 | Kopernik | 1996 | Zespół Sigurda Hofmanna w GSI w Darmstadt w Niemczech po raz pierwszy otrzymał kopernik w 1996 roku, łącząc jądra ołowiu i cynku. Nazwano go od astronoma Mikołaja Kopernika. |
| 114 | Flerow | 1999 | Zespół pod kierunkiem Jurija Oganesjana w Zjednoczonym Instytucie Badań Jądrowych w Dubnej w Rosji, współpracujący z Lawrence Livermore National Laboratory, po raz pierwszy zgłosił flerow w 1999 roku po bombardowaniu plutonu jonami wapnia. Nazwano go od Laboratorium Reakcji Jądrowych im. Flerowa w tym instytucie, które upamiętnia fizyka Gieorgija Fleriowa. |
| 116 | Liwermor | 2000 | Naukowcy ze Zjednoczonego Instytutu Badań Jądrowych w Dubnej w Rosji, współpracujący z Lawrence Livermore National Laboratory, po raz pierwszy otrzymali liwermor w 2000 roku, bombardując kiur jonami wapnia. Nazwano go od Lawrence Livermore National Laboratory w Livermore w Kalifornii. |
| 118 | Oganeson | 2002 | Zespół rosyjskich i amerykańskich naukowców pod kierunkiem Jurija Oganesjana w Dubnej, współpracujący z Lawrence Livermore National Laboratory, po raz pierwszy zaobserwował oganeson w 2002 roku, bombardując kaliforn jonami wapnia, a ogłosił to w 2006 roku. Nazwano go od Jurija Oganesjana, pioniera badań nad pierwiastkami superciężkimi. |
| 115 | Moskow | 2003 | Zespół pod kierunkiem Jurija Oganesjana w Zjednoczonym Instytucie Badań Jądrowych w Dubnej w Rosji, współpracujący z Lawrence Livermore National Laboratory, po raz pierwszy otrzymał moskow w 2003 roku, bombardując ameryk jonami wapnia. Nazwano go od obwodu moskiewskiego, w którym leży Dubna. |
| 113 | Nihon | 2004 | Zespół pod kierunkiem Kosuke Mority w instytucie RIKEN w Japonii otrzymał nihon w 2004 roku, bombardując bizmut jonami cynku, a w 2015 roku przyznano mu uznanie za odkrycie. Jego nazwa pochodzi od Nihon, jednej z japońskich nazw Japonii. |
| 117 | Tenes | 2010 | Rosyjsko-amerykański zespół pod kierunkiem Jurija Oganesjana w Dubnej po raz pierwszy otrzymał tenes w 2010 roku, bombardując jonami wapnia tarczę z berkelu wytworzoną w Oak Ridge National Laboratory. Nazwano go od amerykańskiego stanu Tennessee, w którym znajdują się Oak Ridge, Uniwersytet Vanderbilta i Uniwersytet Tennessee. |