อธิบายแนวโน้มของตารางธาตุ

แนวโน้มรัศมีอะตอม

รัศมีอะตอมลดลงจากซ้ายไปขวาตามคาบ และเพิ่มขึ้นตามหมู่ลงไป เมื่อเลื่อนไปทางขวา แต่ละธาตุเพิ่มหนึ่งโปรตอน แต่อิเล็กตรอนใหม่ของมันเข้าไปอยู่ในระดับพลังงานนอกสุดเดียวกัน ซึ่งบังอิเล็กตรอนอื่นได้เพียงเล็กน้อย ประจุนิวเคลียร์ยังผลที่อิเล็กตรอนนอกสุดรู้สึกจึงเพิ่มขึ้นและดึงพวกมันเข้ามาใกล้ขึ้น เมื่อเลื่อนลงล่าง แต่ละคาบเพิ่มระดับพลังงานใหม่ที่อยู่ไกลจากนิวเคลียสมากขึ้น อะตอมจึงใหญ่ขึ้น

รัศมีที่แสดงคือรัศมีแวนเดอร์วาลส์จาก PubChem มีหน่วยเป็นพิโกเมตร รัศมีเหล่านี้เป็นไปตามแนวโน้มอย่างชัดเจนตามหมู่ลงไป จากลิเทียม (182 pm) ถึงโซเดียม (227 pm) ถึงโพแทสเซียม (275 pm) แต่ไม่สม่ำเสมอนักตามคาบ

แนวโน้มพลังงานไอออไนเซชัน

พลังงานไอออไนเซชัน ซึ่งคือพลังงานที่ต้องใช้ในการดึงอิเล็กตรอนนอกสุดของอะตอมออก เพิ่มขึ้นตามคาบและลดลงตามหมู่ลงไป อะตอมที่เล็กกว่ายึดอิเล็กตรอนนอกสุดไว้แน่นกว่า จึงต้องใช้พลังงานมากกว่าในการดึงออก ในคาบที่ 2 ถึง 6 โลหะแอลคาไลมีค่าต่ำที่สุดและแก๊สมีตระกูลสูงที่สุด โดยมีค่าลดลงเล็กน้อยที่หมู่ 13 และในคาบที่ 2 ถึง 4 ที่หมู่ 16

แนวโน้มอิเล็กโทรเนกาติวิตี

อิเล็กโทรเนกาติวิตี คือแรงดึงของอะตอมต่ออิเล็กตรอนที่ใช้ร่วมกันในพันธะ ก็เพิ่มขึ้นตามคาบและลดลงตามหมู่ลงไปเช่นกัน ด้วยเหตุผลเดียวกัน คือประจุนิวเคลียร์ยังผลที่แรงขึ้นกระทำต่ออิเล็กตรอนที่อยู่ใกล้นิวเคลียสมากขึ้น ฟลูออรีนที่มุมขวาบนเป็นธาตุที่มีอิเล็กโทรเนกาติวิตีสูงที่สุด แก๊สมีตระกูลมักถูกละไว้ เพราะฮีเลียม นีออน และอาร์กอนไม่สร้างสารประกอบ

แนวโน้มสมบัติความเป็นโลหะ

สมบัติความเป็นโลหะอธิบายว่าอะตอมให้อิเล็กตรอนได้ง่ายและมีพฤติกรรมเหมือนโลหะเพียงใด มันเป็นไปตามรัศมีอะตอม คือเพิ่มขึ้นตามหมู่ลงไปและลดลงตามคาบ เพราะอะตอมขนาดใหญ่ที่มีอิเล็กตรอนนอกสุดยึดไว้หลวม ๆ ให้อิเล็กตรอนเหล่านั้นไปได้ง่าย ธาตุที่เป็นโลหะมากที่สุดอยู่ที่มุมซ้ายล่าง ธาตุที่เป็นอโลหะมากที่สุดอยู่ที่มุมขวาบน และกึ่งโลหะตามเส้นบันไดเป็นตัวบอกจุดเปลี่ยน มุมมองโลหะ อโลหะ และกึ่งโลหะแสดงการแบ่งนี้

ตัวอย่าง: โซเดียมและคลอรีน

โซเดียมและคลอรีนอยู่ที่ปลายตรงข้ามของคาบที่ 3 โซเดียมมีรัศมี 227 pm พลังงานไอออไนเซชันลำดับที่หนึ่ง 5.139 eV และอิเล็กโทรเนกาติวิตี 0.93 คลอรีนมีรัศมี 175 pm พลังงานไอออไนเซชัน 12.968 eV และอิเล็กโทรเนกาติวิตี 3.16 โซเดียมให้อิเล็กตรอนนอกสุดตัวเดียวได้ง่าย และคลอรีนดึงอิเล็กตรอนได้แรง ดังนั้นเมื่อทั้งสองทำปฏิกิริยากัน อิเล็กตรอนจะย้ายจากโซเดียมไปคลอรีน เกิดเป็นสารประกอบไอออนิกโซเดียมคลอไรด์